CZŁOWIEK Z ŻELAZA
- Film fabularny
- Produkcja: Polska
- Rok produkcji: 1981
- Premiera: 1981. 07. 27
- Gatunek: Film polityczny
- Dane techniczne: Barwny. 4269 m. 147 min.
Plenery: Gdańsk (Dworzec Główny, przystanek SKM Gdańsk Stocznia), Gdynia.
W czołówce filmu zamieszczono tekst: "Wszystkie postacie w tym filmie są dziełem wyobraźni autorów mimo, że przedstawiono je na tle rzeczywistych wydarzeń, jakie niedawno zaszły w Polsce, a w dialogach użyto pewnej ilości autentycznych wypowiedzi i dokumentów. Nie należy tych postaci łączyć z żadnymi prawdziwymi osobami, które odegrały istotną rolę w historycznym przełomie roku 1980."
W czasie wydarzeń sierpniowych w 1980 roku autor scenariusza Aleksander Ścibor-Rylski przebywał za granicą. W ciągu sześciu dni na podstawie dokumentów, relacji świadków, zapisów magnetofonowych napisał scenariusz "Człowieka z żelaza". Wyjaśniając tytuł filmu powiedział: "Birkut przyjechał ze wsi na budowę Nowej Huty twardy i takim pozostał. Narasta w nim świadomość, ale jako charakter pozostaje monolitem od początku do końca. Jego syn najpierw prezentuje się jako młody człowiek, dość nieufny i zamknięty w sobie. Jest dopiero takim kawałkiem żelaza, który trzeba wykuć. I wykuwa go życie - śmierć ojca, rok 1976, działalność w wolnych związkach zawodowych i wreszcie sam strajk."
Fabuła filmu jest kontynuacją losów rodziny Birkutów. Syn Mateusza Birkuta, Maciek Tomczyk, jest robotnikiem w stoczni gdańskiej. Jest także aktywnym działaczem komitetu strajkowego. Dziennikarz radiowy Winkel otrzymuje polecenie zrealizowania reportażu kompromitującego Tomczyka. Winkel przyjeżdża do Trójmiasta, składa wizytę Badeckiemu, przedstawicielowi lokalnych władz. Badecki stara się uświadomić, jak ważna jest dla władzy sprawa tego reportażu. Winkel próbuje się przedostać na teren strajkującej stoczni. Bezskutecznie. W tłumie zgromadzonym przed bramą zakładu spotyka dawnego znajomego Dzidka, któremu kiedyś załatwił pracę w telewizji gdańskiej. Dzidek opowiada mu o Tomczyku, który jest jego kolegą ze studiów. Aby uzyskać przepustkę na teren stoczni, Winkel odwiedza rodzinę działaczki związkowej Wiesławy Hulewicz. Dowiaduje się o małżeństwie Agnieszki, która w roku 1976 robiła film o Birkucie, z Maćkiem Tomczykiem. Teraz Agnieszka osadzona jest w areszcie za popieranie strajku. Dzięki znajomościom w milicji Winkel uzyskuje widzenie z nią. Dziewczyna opowiada dziennikarzowi - zna go z resztą z czasów pracy w telewizji - historię swej znajomości i małżeństwa z Birkutem. Ta rozmowa ostatecznie przekonuje go o słuszności żądań strajkujących. Postanawia, że reportaż, który miał zrobić, nigdy nie powstanie. Komisja Rządowa i Międzyzakładowy Komitet Strajkowy podpisują porozumienie.
Ekipa
- Reżyseria: Andrzej Wajda
- Reżyser II: Krystyna Grochowicz
- Współpraca reżyserska: Andrzej Chodakowski, Stanisław Kałużyński, Łukasz Zieliński
- Scenariusz: Aleksander Ścibor-Rylski
- Zdjęcia: Edward Kłosiński
- Operator kamery: Janusz Kaliciński
- Współpraca operatorska: Jan Ossowski, Krzysztof Ciesielski, Mieczysław Kozaczyk
- Scenografia: Allan Starski
- Scenograf II: Maria Chrołowska
- Współpraca scenograficzna: Joanna Lelanow
- Dekoracja wnętrz: Magdalena Dipont
- Współpraca dekoratorska: Emil Kostecki, Józef Runo
- Kostiumy: Wiesława Starska
- Współpraca kostiumograficzna: Anna Szczęk, Donata Czerwik, Leszek Włodarczyk
- Muzyka: Andrzej Korzyński
- Dyrygent: Andrzej Korzyński
- Opracowanie muzyczne: Małgorzata Przedpełska (nie występuje w czołówce)
- Konsultacja muzyczna: Małgorzata Przedpełska
- Realizacja nagrań: Sławomir Wesołowski, Mariusz Zabrodzki
- Dźwięk: Piotr Zawadzki
- Współpraca dźwiękowa: Ernest Zawada, Tadeusz Wosiński
- Montaż: Halina Prugar
- Współpraca montażowa: Wanda Walerowicz, Danuta Leśniewska
- Charakteryzacja: Anna Adamek
- Współpraca charakteryzatorska: Elżbieta Pietrzak, Janina Dybowska-Person
- Fotosy: Renata Pajchel
- Kierownictwo produkcji: Barbara Pec-Ślesicka
- Kierownictwo produkcji II: Alina Kłobukowska, Maciej Wojtulewicz
- Współpraca produkcyjna: Maciej Skalski, Iwona Ziułkowska, Iwona Kłapińska, Wanda Helbert, Jacek Górnowicz
- Kierownictwo planu: Henryk Włoch
- Sekretariat planu: Barbara Fedyniak
- Produkcja: Zespół Filmowy X
- Materiały archiwalne: Polska Kronika Filmowa, ARD, ZDF
- Atelier: Wytwórnia Filmów Dokumentalnych (Warszawa)
- Laboratorium: Wytwórnia Filmów Dokumentalnych (Warszawa)
- Obsada aktorska: Jerzy Radziwiłowicz (Maciek Tomczyk, syn Birkuta - Mateusz Birkut), Krystyna Janda (Agnieszka), Marian Opania (Winkel), Irena Byrska (matka Hulewicz), Wiesława Kosmalska (Wiesława Hulewicz), Bogusław Linda (Dzidek), Franciszek Trzeciak (Badecki), Janusz Gajos (zastępca szefa Radiokomitetu), Andrzej Seweryn (kapitan Wirski), Marek Kondrat (Grzenda), Jerzy Trela (Antoniak, działacz opozycji), Krzysztof Janczar (Kryska, przyjaciel Maćka w 1970), Krystyna Zachwatowicz-Wajda (Hanka Tomczyk, żona Birkuta), Bogusław Sobczuk (redaktor tv), Wojciech Alaborski (personalny), Leonard Andrzejewski (SB-ek na cmentarzu na pogrzebie Birkuta), Artur Barciś (student), Zbigniew Buczkowski (kierowca prezesa Radiokomitetu), Jacek Domański (pracownik telewizji), Bożena Dykiel (kadrowa), Adam Ferency (stoczniowiec), Andrzej Gawroński, Lech Grzmociński (kierowca, pracownik SB), Tadeusz Gwiazdowski (stoczniowiec), Magdalena Jarosz, Michał Juszczakiewicz (młody stoczniowiec), Witold Kałuski, Jerzy Kiszkis, Maja Komorowska (aktorka recytująca wiersz Miłosza), A. Komornicka, Helena Kowalczyk (kasjerka), Irena Kownas (kobieta przygotowywana do programu radiowego), Jolanta Kozak-Sutowicz (przedszkolanka z Elbląga mająca wystąpić w telewizji), Krzysztof Machowski (pracownik telewizji), Maciej Michalak, Stanisław Michalski (przewodniczący Rady Zakładowej w stoczni), Klemens Mielczarek, Zofia Mayr, Kazimierz Orzechowski (ksiądz odprawiający mszę w stoczni), Janusz Pawłowski, Jerzy Popielarczyk, Stanisław Staniek, Tatiana Sosna-Sarno (sekretarka w tv), Lech Sołuba (dziennikarz), Piotr Suchora, Andrzej Szenajch, Ludmiła Terlecka (kobieta w studio tv), Marcin Troński-Szalawski (doradca prezesa Radiokomitetu), Jan Szczepański (SB-ek przeszukujący mieszkanie pani Hulewicz), Krzysztof Wieczorek, Krzysztof Zaleski (funkcjonariusz więzienny), Janusz Zaorski (Mundek), Halina Łabonarska (lekarka w szpitalu psychiatrycznym; nie występuje w czołówce), Lech Wałęsa (występuje w roli samego(j) siebie), Anna Walentynowicz (występuje w roli samego(j) siebie), Stanisław J. Borowczak (występuje w roli samego(j) siebie), Zbigniew Lis (występuje w roli samego(j) siebie), Teodor Kudła (występuje w roli samego(j) siebie), Tadeusz Fiszbach (występuje w roli samego(j) siebie ; nie występuje w czołówce)
Nagrody
- 1981 - Cannes (MFF)-Złota Palma
- 1981 - Cannes (MFF)-nagroda Jury Ekumenicznego
- 1981 - Gdynia (do 1986 Gdańsk) (FPFF)-nagroda "Solidarności"
- 1981 - Łagów (Lubuskie Lato Filmowe)-Srebrne Grono nagroda specjalna przyznana przez społeczeństwo Łagowa oraz dyrekcję LLF
- 1982 - Oscar (Nagroda Amerykańskiej Akademii Sztuki Filmowej) nominacja w kategorii: film obcojęzyczny
Varia
- Piosenka: BALLADA O JANKU WIŚNIEWSKIM
- Muzyka piosenki (-nek) : Andrzej Korzyński
- Wykonanie piosenki (-nek) : Krystyna Janda, Jacek Kaczmarski, Przemysław Gintrowski, Zbigniew Łapiński
- Piosenka: DO CÓRECZKI
- Muzyka piosenki (-nek) : Maciej Pietrzyk
- Słowa piosenki (-nek) : Krzysztof Kasprzyk
- Wykonanie piosenki (-nek) : Maciej Pietrzyk
- Cytat literacki: NADZIEJA
- Autor : Czesław Miłosz
- Wykonanie wiersza : Maja Komorowska
- Cytat filmowy: SIERPIEŃ
- Reżyseria : Ireneusz Engler, Leon Kotowski
- Cytat filmowy: ROBOTNICY'80
- Reżyseria : Andrzej Chodakowski, Andrzej Zajączkowski
Patrz także:
- 1976 - CZŁOWIEK Z MARMURU
