THE NIGHT OF THE GENERALS
- Tytuł polski: NOC GENERAŁÓW
- Film fabularny
- Produkcja: Wielka Brytania, Francja
- Rok produkcji: 1966
- Gatunek: Film wojenny
- Język: angielski
- Dane techniczne: Barwny. 148 min.
Plenery: m. in. Warszawa (Plac Trzech Krzyży, Podwale, Starówka, Łazienki, ul. Złota, Krakowskie Przedmieście). Zdjęcia w Warszawie powstawały w lutym-marcu 1966.
Anatole Litvak (1903-1975) przeszedł do historii głównie jako twórca zrealizowanego dla kinematografii francuskiej głośnego "Mayerlingu" (1936) z Charlesem Boyer i Danielle Darrieux w rolach głównych. Kręcił także filmy niemieckie, angielskie i amerykańskie. W randze amerykańskiego pułkownika był nawet szefem ekipy, która utrwalała na celuloidzie inwazję aliantów na Normandię. Urodził się zaś w Kijowie, a pierwszą pracę podjął w teatrze w Piotrogrodzie. Miał też w swej niezwykle barwnej biografii epizod hollywoodzki i to całkiem udany. W jego amerykańskich produkcjach występowała aktorska śmietanka przełomu lat trzydziestych i czterdziestych.
Również w zrealizowanej pod koniec życia artysty "Nocy generałów" rzuca się w oczy gwiazdorska obsada. Peter O'Toole, Omar Sharif, Donald Pleasence, Tom Courtnay, Christopher Plummer i Philippe Noiret w jednym filmie to nie byle co! W rolach epizodycznych pojawia się też kilkunastu aktorów polskich, a jednym z asystentów reżysera jest nie kto inny tylko Andrzej Żuławski. Jako że część fabuły dzieje się w okupowanej Warszawie, tłem dla poczynań bohaterów jest autentyczna Starówka, Łazienki, plac Trzech Krzyży i okolice ulicy Złotej.
Za kanwę scenariusza "Nocy generałów" posłużyła wydana w 1962 roku powieść Hansa Helmuta Kirsta pod tym samym tytułem. Akcja filmu zaczyna się wiele lat po zakończeniu II wojny światowej. Inspektor Morand z policji francuskiej wznawia śledztwo w sprawie tajemniczego morderstwa popełnionego w Paryżu w 1942 roku. Kojarzy je z bliźniaczą zbrodnią, której dokonano nieco wcześniej w Warszawie. Ofiarą okrutnego zabójcy padła wówczas prostytutka, jak się później okazało, niemiecka agentka. Jedyny świadek przestępstwa widział generalski lampas na spodniach wychodzącego od dziewczyny mężczyzny. Prowadzący wówczas dochodzenie major Grau logicznie podejrzewał, że sprawcą mordu jest jeden z urzędujących w Warszawie hitlerowskich generałów. Za gorliwość w prowadzeniu śledztwa spotkała go jednak najwyższa kara. Czy po latach Morandowi, dawnemu współpracownikowi Graua, uda się znaleźć winnych obu zabójstw?
"Noc generałów" spotkała się z umiarkowanie przychylnym przyjęciem krytyki. Z jednej strony twórcom filmu wytykano dość swobodne potraktowanie historii (np. Warszawa zostaje zburzona w 1942, a nie w 1944 roku). Z drugiej jednak chwalono jawnie antynazistowską wymowę utworu i odwagę w mówieniu prawdy o bulwersujących, lukratywnych karierach nazistowskich wojskowych po kapitulacji Niemiec w maju 1945 roku. [PAT]
Ekipa
- Reżyseria: Anatole Litvak
- Asystent reżysera: Andrzej Żuławski
- Scenariusz: Paul Dehn, Joseph Kessel (na podstawie powieści Hansa Helmuta Kirsta)
- Zdjęcia: Henri Decae
- Scenografia: Auguste Capelier
- Muzyka: Maurice Jarre
- Kierownictwo produkcji: Zygmunt Król (strona polska)
- Usługi produkcyjne: Zespół Filmowy Studio
- Obsada aktorska: Peter O'Toole (generał Tanz), Omar Sharif (major Grau), Tom Courtenay (Kurt Hartmann), Donald Pleasence (Klaus Kahleberge), Philippe Noiret (inspektor Morand), Christopher Plummer (feldmarszałek Rommel), Juliette Greco (Juliette), Bogusz Bilewski (żołnierz niemiecki; nie występuje w czołówce), Janusz Bukowski (żołnierz niemiecki; nie występuje w czołówce), Damian Damięcki (polski partyzant; nie występuje w czołówce), Maciej Damięcki (więzień uciekający z kolumny; nie występuje w czołówce), Stefan Friedmann (polski partyzant; nie występuje w czołówce), Jan Kociniak (ordynans generała Tanza; nie występuje w czołówce), Józef Nalberczak (granatowy policjant; nie występuje w czołówce), Maciej Rayzacher (więzień uciekający z kolumny; nie występuje w czołówce), Grzegorz Roman (chłopiec w grupie dzieci dostających od Tanza kanapki; nie występuje w napisach), Mieczysław Stoor (sprawozdawca kroniki niemieckiej; nie występuje w czołówce), Andrzej Zaorski (niemiecki radiotelegrafista w scenie palenia domów w okolicach placu Trzech Krzyży; nie występuje w czołówce)
