HUBAL
- Film fabularny
- Produkcja: Polska
- Rok produkcji: 1973
- Premiera: 1973. 09. 03
- Gatunek: Film wojenny, Film biograficzny
- Dane techniczne: Barwny. Metraż: 70 mm. - 4625 m. 35 mm. - 3700 m. 126 min.
Plenery: ok. Anielina, kościół w Poświętnem, wieś Swolszowice.
- Fot. Muzeum Kinematografii w Łodzi
- Galeria zdjęć (15)
"Hubal" to epicki obraz kilkumiesięcznej walki oddziału majora Henryka Dobrzańskiego. Legendarny Hubal był wnukiem powstańca z 1863 roku. W 1914 roku po zdaniu egzaminu maturalnego wstąpił do II Brygady Legionów Polskich gen. Józefa Hallera. Podczas I wojny światowej odznaczony został Krzyżem Virtuti Militari V klasy i czterokrotnie Krzyżem Walecznych. W dwudziestoleciu międzywojennym był zawodowym oficerem. Henryk Dobrzański był także słynnym jeźdźcem, członkiem polskiej ekipy na olimpiadzie w Amsterdamie w 1928 roku. Po klęsce wrześniowej nie zdjął munduru i do końca kwietnia 1940 roku dowodził stworzonym przez siebie pierwszym oddziałem partyzanckim. Zwany przez Niemców "Szalonym majorem", zginął w zasadzce 30 kwietnia 1940 roku.
Dowódca 110 pułku ułanów na wieść o stracie jednego szwadronu 23 września 1939 roku rozwiązuje pułk. Jego zastępca, major Dobrzański, samorzutnie przejmuje dowództwo. Pozostaje przy nim około 180 ułanów. Major decyduje, że oddział pójdzie z odsieczą walczącej jeszcze Warszawie. Po otrzymaniu wiadomości o kapitulacji stolicy Dobrzański podejmuje decyzję o przeprawie przez Węgry do Francji, ślubuje też, że nie zdejmie munduru. Oddział przechodzi na ziemię kielecką. W Bodzentynie major ogłasza decyzję o pozostaniu w kraju. Żołnierze i dowództwo przyjmują pseudonimy, Dobrzański odtąd zwany będzie Hubalem. Dowodzony przez niego Oddział Wydzielony Wojska Polskiego podejmuje walkę partyzancką. Dowództwo Związku Walki Zbrojnej nie akceptuje poczynań Dobrzańskiego Hubala i nakazuje rozwiązanie oddziału. Rozgoryczony major z garstką oddanych żołnierzy kontynuuje walkę. Niemcy pacyfikują wsie, terroryzują i mordują ludność cywilną, wobec czego Hubal rezygnuje z pomocy chłopów. Otoczony wiosną 1940 roku wpada w zasadzkę, w której ginie.
Realizacja filmu trwała 10 miesięcy, większość scen nakręcono na szlaku walk hubalczyków. Wkroczenie oddziału Hubala do wsi Poświętne i udział żołnierzy w nabożeństwie nakręcono w tym samym barokowym kościele i z udziałem mieszkańców Poświętnego i okolic, pamiętających owe wydarzenia. W naturalnej scenerii zrealizowano także sceny pacyfikacji wsi - na potrzeby filmu spalono przeznaczone do rozbiórki autentyczne, istniejące w okresie okupacji chałupy wsi Swolszowice. Sekwencję śmierci Hubala nakręcono w tym samym miejscu, gdzie nastąpiła ona naprawdę. Jednym z konsultantów był Zygmunt Laskowski z Anielina, który w 1940 roku rozpoznał zmasakrowane przez Niemców zwłoki majora Dobrzańskiego. W filmie zagrał go jego syn, Tadeusz. W scenach batalistycznych brało udział łącznie 500 osób, 100 koni, w tym 25 specjalnie szkolonych.
Ekipa
- Reżyseria: Bohdan Poręba
- Reżyser II: Henryk T. Czarnecki
- Współpraca reżyserska: Włodzimierz Kamiński, Janusz Weychert, Andrzej Berbecki, Wojciech Tomasz Biernawski (w czołówce błędnie nazwisko: Biernacki), Wiesława Czołnik, Liliana Elżanowska
- Scenariusz: Jan Józef Szczepański (nie występuje w czołówce; Szczepański wycofał swoje nazwisko na znak protestu przeciwko zmianom w scenariuszu dokonanym przez Bohdana Porębę; pierwotna wersja scenariusza Szczepańskiego, pod tytułem "Szalony major", została opublikowana w miesięczniku "Dialog" (1969, nr 9, s. 17-83))
- Dialogi: Ryszard Filipski, Bohdan Poręba, Tadeusz Wieżan
- Zdjęcia: Tadeusz Wieżan
- Operator kamery: Kazimierz Madejski
- Współpraca operatorska: Zdzisław Bednarek, Kazimierz Pawlak
- Scenografia: Jerzy Skrzepiński
- Współpraca scenograficzna: Jerzy Oleś, Stanisław Moruzgała
- Kostiumy: Ewa Jurczak
- Współpraca kostiumograficzna: Agnieszka Domaniecka, Jadwiga Plucińska-Skrzepińska
- Muzyka: Wojciech Kilar
- Wykonanie muzyki: Wielka Orkiestra Symfoniczna Polskiego Radia i Telewizji (Katowice), Chór Centralnego Związku Artystycznego Wojska Polskiego
- Dyrygent: Konrad Bryzek, Wiesław Czerski (chór)
- Konsultacja muzyczna: Anna Iżykowska
- Dźwięk: Leszek Wronko
- Współpraca dźwiękowa: Jerzy Szczeciński, Józef Tomporek
- Montaż: Lidia Pacewicz
- Współpraca montażowa: Anna Rubińska, Jarosław Ostanówko
- Charakteryzacja: Roman Kęsikowski, Janina Sękowska
- Ewolucje kaskaderskie: Lech Adamowski, Jerzy Celiński, Józef Grzeszczak, Bogusław Pietrzak, T Skoczyk, M Szmidt, Czesław Magnowski (nie występuje w czołówce)
- Konsultacja: Michał Stempkowski, Marek Szymański, Wojciech Żukrowski, Mieczysław Siedlecki, Andrzej Osadziński, Jerzy Balwierczak
- Kierownictwo produkcji: Jerzy Nitecki
- Kierownictwo produkcji II: Andrzej Sołtysik, Stanisław Skubniewski
- Współpraca produkcyjna: Jerzy Rzechowski, Krzysztof Gorzuchowski
- Produkcja: Zespół Filmowy Panorama
- Atelier: Wytwórnia Filmów Fabularnych (Łódź)
- Laboratorium: Wytwórnia Filmów Fabularnych (Łódź)
- Obsada aktorska: Ryszard Filipski (Henryk Dobrzański (pseud. Hubal)), Małgorzata Potocka (Marianna Cel "Tereska", członek oddziału "Hubala"), Tadeusz Janczar (kapitan Maciej Kalenkiewicz "Kotwicz"), Emil Karewicz (rotmistrz Stanisław Sołtykiewicz), Andrzej Kozak (Maruszewski, urzędnik pocztowy z Opoczna, członek oddziału "Hubala"), Zygmunt Malanowicz (ksiądz Ludwik Mucha, członek oddziału "Hubala"), Stanisław Niwiński (plutonowy Józef Alicki, członek oddziału "Hubala"), Józef Nowak (Leopold Okulicki , pułkownik "Miller", wysłannik z Komendy Głównej ZWZ), Tadeusz Schmidt ("Bania", członek oddziału "Hubala"), Kazimierz Wichniarz (ksiądz Ptaszyński), Jerzy Aleksander Braszka (kapral Franciszek Głowacz "Lis", członek oddziału "Hubala"), Henryk Giżycki (podporucznik Modest Iljin "Klin", członek oddziału "Hubala"), Bolesław Idziak (porucznik Feliks Karpiński "Korab", członek oddziału "Hubala"), Jerzy Korsztyn (podchorąży Zygmunt Morawski "Bem", członek oddziału "Hubala"), Eugeniusz Kujawski (porucznik Masłowski "Samson", członek oddziału "Hubala"), Sławomir Lindner (Michał Tokarzewski-Karaszewicz , generał "Torwid"), Irena Malkiewicz-Domańska (żona właściciela stadniny, gospodyni wigilii), Anna Milewska (Zofia Arkuszewska, właścicielka majątku w Krubkach), Jan Stawarz (plutonowy Romuald Rodziewicz "Roman", członek oddziału "Hubala"), Michał Stempkowski, Stefan Szmidt (kapitan Józef Grabiński (w rzeczywistości Grabowski) "Pomian", członek oddziału "Hubala"), Wacław Ulewicz (podporucznik Marek Szymański "Sęp", członek oddziału "Hubala"), Zygmunt Wiaderny (nauczyciel Stoiński "Brzoza", członek oddziału "Hubala"), Andrzej Żółkiewski (podchorąży Leon Gołko, członek oddziału "Hubala"), Feliks Żukowski (właściciel stadniny, gospodarz wigilii), Kazimierz Borowiec, M. Czyżewski, Mirosław Gruszczyński, Tadeusz Kwinta, Józef Łodyński (członek oddziału "Hubala"), Hanna Mikuć (łączniczka), Janina Sokołowska (łączniczka), Stefan Śródka (gospodarz w Gałkach), Jerzy Braszka (kapral Stanisław Wiśniewski, członek oddziału "Hubala"), Lucjan Dytrych, Kazimierz Iwiński (oficer w dworku udający się na Węgry), Edward Lach, Bogdan Łysakowski (członek oddziału "Hubala"), Wanda Ostrowska, Edward Sosna, Tadeusz Teodorczyk (krawiec Jan (w rzeczywistości Wacław) Wilczyński, członek oddziału "Hubala"), Stanisław Bieliński (członek oddziału "Hubala"), Janusz Cywiński (leśniczy Eugeniusz Wróblewski), Mieczysław Górkiewicz, Andrzej Jurczak, Andrzej Łągwa, Bohdan Mikuć, Bogusław Sochnacki (gestapowiec), Lech Skolimowski, Franciszek Trzeciak (plutonowy Antoni Kisielewski, członek oddziału "Hubala"), Zbigniew Buczkowski (złodziej Sawicki), Zygmunt Laskowski (chłop przy zwłokach "Hubala"), J Dynda, K Markowski, Jarosław Janiczek, T Ostaszkiewicz, Tadeusz Kaźmierski (nie występuje w napisach), Jerzy Krasuń (nie występuje w napisach), Czesław Magnowski (nie występuje w napisach), Robert Rogalski (chłop; nie występuje w napisach)
Nagrody
- 1974 - Ryszard Filipski Łagów (Lubuskie Lato Filmowe)-"Gwiazda Filmowego Sezonu"
- 1974 - Bohdan Poręba Łagów (Lubuskie Lato Filmowe)-Złoty bilet (nagroda kierowników kin)
- 1976 - Małgorzata Potocka Nagroda im. Zbyszka Cybulskiego
- 1973 - Ryszard Filipski Nagroda Ministra Obrony Narodowej I stopnia
- 1973 - Bohdan Poręba Nagroda im. Włodzimierza Pietrzaka
- 1974 - Bohdan Poręba Sopot (FF)-Statuetka Wolności
- 1974 - Ryszard Filipski Panama (MFF)-nagroda aktorska
- 1973 - Ryszard Filipski Złota Kamera (przyznawana przez pismo "Film")-w kategorii: najlepszy aktor lub debiut aktorski
