HUBAL
- Film fabularny
- Produkcja: Polska
- Rok produkcji: 1973
- Premiera: 1973. 09. 03
- Gatunek: Film wojenny, Film biograficzny
- Dane techniczne: Barwny. Metraż: 70 mm. - 4625 m. 35 mm. - 3700 m. 126 min.
Plenery: ok. Anielina, kościół w Poświętnem, wieś Swolszowice.
- Fot. Muzeum Kinematografii w Łodzi
- Galeria zdjęć (15)
"Hubal" to epicki obraz kilkumiesięcznej walki oddziału majora Henryka Dobrzańskiego. Legendarny Hubal był wnukiem powstańca z 1863 roku. W 1914 roku po zdaniu egzaminu maturalnego wstąpił do II Brygady Legionów Polskich gen. Józefa Hallera. Podczas I wojny światowej odznaczony został Krzyżem Virtuti Militari V klasy i czterokrotnie Krzyżem Walecznych. W dwudziestoleciu międzywojennym był zawodowym oficerem. Henryk Dobrzański był także słynnym jeźdźcem, członkiem polskiej ekipy na olimpiadzie w Amsterdamie w 1928 roku. Po klęsce wrześniowej nie zdjął munduru i do końca kwietnia 1940 roku dowodził stworzonym przez siebie pierwszym oddziałem partyzanckim. Zwany przez Niemców "Szalonym majorem", zginął w zasadzce 30 kwietnia 1940 roku.
Dowódca 110 pułku ułanów na wieść o stracie jednego szwadronu 23 września 1939 roku rozwiązuje pułk. Jego zastępca, major Dobrzański, samorzutnie przejmuje dowództwo. Pozostaje przy nim około 180 ułanów. Major decyduje, że oddział pójdzie z odsieczą walczącej jeszcze Warszawie. Po otrzymaniu wiadomości o kapitulacji stolicy Dobrzański podejmuje decyzję o przeprawie przez Węgry do Francji, ślubuje też, że nie zdejmie munduru. Oddział przechodzi na ziemię kielecką. W Bodzentynie major ogłasza decyzję o pozostaniu w kraju. Żołnierze i dowództwo przyjmują pseudonimy, Dobrzański odtąd zwany będzie Hubalem. Dowodzony przez niego Oddział Wydzielony Wojska Polskiego podejmuje walkę partyzancką. Dowództwo Związku Walki Zbrojnej nie akceptuje poczynań Dobrzańskiego Hubala i nakazuje rozwiązanie oddziału. Rozgoryczony major z garstką oddanych żołnierzy kontynuuje walkę. Niemcy pacyfikują wsie, terroryzują i mordują ludność cywilną, wobec czego Hubal rezygnuje z pomocy chłopów. Otoczony wiosną 1940 roku wpada w zasadzkę, w której ginie.
Realizacja filmu trwała 10 miesięcy, większość scen nakręcono na szlaku walk hubalczyków. Wkroczenie oddziału Hubala do wsi Poświętne i udział żołnierzy w nabożeństwie nakręcono w tym samym barokowym kościele i z udziałem mieszkańców Poświętnego i okolic, pamiętających owe wydarzenia. W naturalnej scenerii zrealizowano także sceny pacyfikacji wsi - na potrzeby filmu spalono przeznaczone do rozbiórki autentyczne, istniejące w okresie okupacji chałupy wsi Swolszowice. Sekwencję śmierci Hubala nakręcono w tym samym miejscu, gdzie nastąpiła ona naprawdę. Jednym z konsultantów był Zygmunt Laskowski z Anielina, który w 1940 roku rozpoznał zmasakrowane przez Niemców zwłoki majora Dobrzańskiego. W filmie zagrał go jego syn, Tadeusz. W scenach batalistycznych brało udział łącznie 500 osób, 100 koni, w tym 25 specjalnie szkolonych.
Ekipa - lista skrócona
- Reżyseria: Bohdan Poręba
- Scenariusz: Jan Józef Szczepański (nie występuje w czołówce; Szczepański wycofał swoje nazwisko na znak protestu przeciwko zmianom w scenariuszu dokonanym przez Bohdana Porębę; pierwotna wersja scenariusza Szczepańskiego, pod tytułem "Szalony major", została opublikowana w miesięczniku "Dialog" (1969, nr 9, s. 17-83))
- Zdjęcia: Tadeusz Wieżan
- Scenografia: Jerzy Skrzepiński
- Kostiumy: Ewa Jurczak
- Muzyka: Wojciech Kilar
- Dźwięk: Leszek Wronko
- Montaż: Lidia Pacewicz
- Charakteryzacja: Roman Kęsikowski, Janina Sękowska
- Kierownictwo produkcji: Jerzy Nitecki
- Produkcja: Zespół Filmowy Panorama
- Obsada aktorska: Ryszard Filipski (Henryk Dobrzański (pseud. Hubal)), Małgorzata Potocka (Marianna Cel "Tereska", członek oddziału "Hubala"), Tadeusz Janczar (kapitan Maciej Kalenkiewicz "Kotwicz"), Emil Karewicz (rotmistrz Stanisław Sołtykiewicz), Andrzej Kozak (Maruszewski, urzędnik pocztowy z Opoczna, członek oddziału "Hubala")
Nagrody
- 1974 - Ryszard Filipski Łagów (Lubuskie Lato Filmowe)-"Gwiazda Filmowego Sezonu"
- 1974 - Bohdan Poręba Łagów (Lubuskie Lato Filmowe)-Złoty bilet (nagroda kierowników kin)
- 1976 - Małgorzata Potocka Nagroda im. Zbyszka Cybulskiego
- 1973 - Ryszard Filipski Nagroda Ministra Obrony Narodowej I stopnia
- 1973 - Bohdan Poręba Nagroda im. Włodzimierza Pietrzaka
- 1974 - Bohdan Poręba Sopot (FF)-Statuetka Wolności
- 1974 - Ryszard Filipski Panama (MFF)-nagroda aktorska
- 1973 - Ryszard Filipski Złota Kamera (przyznawana przez pismo "Film")-w kategorii: najlepszy aktor lub debiut aktorski
