TRZECIA CZĘŚĆ NOCY
- Film fabularny
- Produkcja: Polska
- Rok produkcji: 1971
- Premiera: 1972. 01. 04
- Gatunek: Film psychologiczny, Film wojenny
- Dane techniczne: Barwny. 2900 m. 101 min.
- Fot. Muzeum Kinematografii w Łodzi
- Galeria zdjęć (23)
"Jeśli ten film można do czegoś porównać, to tylko do nagle zapalonej olbrzymiej latarni w martwym i monotonnym krajobrazie" - pisał krytyk po premierze "Trzeciej części nocy". Długometrażowy debiut Andrzeja Żuławskiego stał się jednym z najgoręcej dyskutowanych filmów 1971 roku. Na tle ówczesnej polskiej kinematografii szokował oryginalną strukturą narracji, barokowym przepychem inscenizacji, odważnym łączeniem brutalnego naturalizmu z wizjonerstwem. Wniósł też nową interpretację okresu okupacji, dość odległą od tego, co proponowała "szkoła polska". Żuławskiemu, urodzonemu w roku 1940, rozterki pokolenia Kolumbów trudno było uznać za swoje. W "Trzeciej części nocy" pokazał więc "czas pogardy" pozbawiony narodowej mitologii i politycznych podtekstów. W jego ujęciu okupacja jest przede wszystkim "okresem rozpadu istniejącego porządku i norm, okresem śmiercionośnego chaosu, tworzenia się nowej odporności, nowych praw i nowej struktury bytowej, okresem zagłady, ale i próby, gdyż przetrwają tylko ci, którzy są zdolni unieść nowe brzemię epoki". Dla Żuławskiego wojna to bezsensowny koszmar o niemal apokaliptycznych rozmiarach. Nie przypadkiem zresztą klamrę otwierającą i kończącą film stanowi cytat z Apokalipsy św. Jana.
Żona, matka i syn Michała zostali na jego oczach zamordowani przez Niemców. On ocalał wraz z ojcem przez przypadek. Szuka kontaktu z podziemiem. Uciekając przed Niemcami schronił się w mieszkaniu, w którym przyjął na świat dziecko rodzącej kobiety. Jej mąż, ciężko ranny, został aresztowany. Michał troszczy się o Martę i dziecko. Podejmuje pracę jako karmiciel wszy w Instytucie Weigla. Marta jest tak podobna do nieżyjącej żony, że czasami nie potrafi jej odróżnić. Uzyskuje zgodę dowództwa na odbicie męża Marty, lecz wszyscy jego towarzysze z organizacji wpadają w ręce Niemców. Sam dociera do separatki w szpitalu, tam jednak dosięga go kula żandarma.
Ekipa
- Reżyseria: Andrzej Żuławski
- Reżyser II: Andrzej Kotkowski
- Asystent reżysera: Maria Pietrzak
- Scenariusz: Mirosław Żuławski, Andrzej Żuławski
- Zdjęcia: Witold Sobociński
- Operator kamery: Maciej Kijowski
- Asystent operatora obrazu: Bohdan Borewicz, Piotr Jaszczuk
- Oświetlenie: Aleksy Krywsza
- Scenografia: Teresa Barska
- Współpraca scenograficzna: Jerzy Śnieżawski
- Dekoracja wnętrz: Stanisław Ledóchowski
- Kierownictwo budowy dekoracji: Wiesław Orłowski
- Kostiumy: Lidia Rzeszewska
- Muzyka: Andrzej Korzyński
- Konsultacja muzyczna: Anna Grabowska
- Dźwięk: Małgorzata Jaworska
- Współpraca dźwiękowa: Andrzej Sadowski
- Montaż: Halina Prugar
- Współpraca montażowa: Jadwiga Leśniewicz
- Charakteryzacja: Halina Ber
- Współpraca charakteryzatorska: Anna Grabowska
- Opieka artystyczna: Andrzej Wajda
- Konsultacja: Stefan Kryński, Maciej Grochowicz
- Fotosy: Renata Pajchel
- Kierownictwo produkcji: Barbara Pec-Ślesicka
- Kierownictwo produkcji II: Tadeusz Drewno
- Asystent kierownika produkcji: Danuta Iwanowska, Janusz Szela, Andrzej Smereka
- Sekretariat planu: Krystyna Grochowicz
- Produkcja: Zespół Filmowy Wektor
- Atelier: Wytwórnia Filmów Dokumentalnych (Warszawa)
- Laboratorium: Wytwórnia Filmów Dokumentalnych (Warszawa)
- Obsada aktorska: Małgorzata Braunek (Helena, żona Michała - Marta), Leszek Teleszyński (Michał), Jan Nowicki (Jan, pierwszy mąż Heleny), Jerzy Goliński (ojciec Michała), Anna Milewska (zakonnica Klara, siostra Michała), Michał Grudziński (karmiciel wszy Marian), Marek Walczewski (Rozenkranc), Hanna Stankówna (hodowczyni wszy), Alicja Jachiewicz (kelnerka), Leszek Długosz (niewidomy, dowódca organizacji), Jadwiga Halina Gallowa (matka Rozenkranca), Halina Czengery (matka Michała), Grażyna Barszczewska (laborantka w Instytucie Weigla), Ewa Ciepiela (karmicielka wszy), Janina Ordężanka (matka Olka), Tadeusz Huk (karmiciel wszy), Andrzej Lajborek (pielęgniarz), Janusz Miszczak (Łukasz, syn Michała), Krzysztof Fus (Olek), Andrzej Dobosz (karmiciel wszy; nie występuje w napisach), Jerzy Stuhr (laborant w Instytucie Weigla; nie występuje w napisach)
- Obsada dubbingu: Tadeusz Janczar (niewidomy, dowódca organizacji; rola Leszka Długosza; nie występuje w napisach)
Nagrody
- 1971 - Andrzej Żuławski Nagroda im. Andrzeja Munka (przyznawana przez PWSFTviT)
- 1972 - Adelaide (MFF)-Dyplom Uznania
- 1973 - Koszalin (KSF "Młodzi i Film")-nagroda "Jantar" za oryginalne podjęcie tematyki wojennej i sugestywną ekspresję wizualną; nazwa festiwalu: I Międzynarodowe Spotkania Filmowe "Młodzież na ekranie"
