A TEMETETLEN HALOTT
- Tytuł polski: NIEPOCHOWANY
- Film fabularny
- Produkcja: Polska, Węgry, Słowacja
- Rok produkcji: 2004
- Język: węgierski
- Dane techniczne: Barwny. 124 min.
Przez trzy dekady czekał na godny pochówek. Tuż po zdjęciu z szubienicznej pętli ciało skazańca zamknięte zostało w skrzyni i przysypane piaskiem pod więziennym murem, w miejscu, gdzie wyrzucano zwykle kuchenne odpadki. Później zwłoki wroga ludu trafiły do nieoznakowanej mogiły na cmentarzu komunalnym. Kolejne, tym razem symboliczne pogrzeby odbyły się we Francji, na cmentarzu Pere-Lachaise, oraz trzykrotnie w ojczyźnie. Ale dopiero w czerwcu 1989 roku, trzydzieści jeden lat po egzekucji, tłumy rodaków zgromadziły się w Budapeszcie na uroczystej ceremonii oddania ziemi ekshumowanych szczątków bohatera filmu. Los zrządził, że tego samego dnia zmarł jego oprawca...
Film Marty Meszaros ukazuje losy Imre Nagya, przywódcy krwawo zdławionego przez wojska sowieckie, z czynnym udziałem miejscowych kolaborantów, powstania węgierskiego w 1956 roku. Stalin już dawno nie żył, mieszkańcy europejskich krajów satelickich radzieckiego imperium, w tym "październikowej" Polski, podnosili wyżej głowy. Wkrótce przyszło im znów je opuścić. Nadzieje na zmiany umarły skute mrozem napływającym ze Wschodu. Nadszedł czas brutalnej rozprawy z "wrogami ludu". Szczególnie dramatyczne wydarzenia rozegrały się na Węgrzech. Bo tylko premier tego kraju, Imre Nagy, miał odwagę proklamować powstanie systemu wielopartyjnego, zapowiedzieć wolne wybory, domagać się wycofania z kraju wojsk sowieckich, wreszcie ogłosić wystąpienie ojczyzny z Układu Warszawskiego i jej neutralność. Odpowiedź Kremla była szybka i zdecydowana. Do Budapesztu wjechały czołgi, na ulicach miasta polała się krew. Opór powstańców nie trwał długo. Władzę przejęli posłuszni Moskwie figuranci z Kadarem na czele. Rozpoczęły się represje, rozprawy, egzekucje. Także Nagy trafił do więziennej celi. Jego proces był kpiną ze sprawiedliwości, wyrok - formalnością.
Jan Nowicki w sposób przekonujący i przejmujący wcielił się w postać głównego bohatera filmu. A ściślej, jak powiedział o swej roli - antybohatera. Niskiego, krótkowzrocznego, lekko zezującego grubaska, który choć udręczony, szykanowany, wynędzniały, opuszczony i zdradzony przez przyjaciół, do ostatnich chwil zachowywał godność i aż po swój kres miał odwagę mówić prawdę swoim katom prosto w oczy. Nie wyrzekł się swoich czynów i ideałów, nie bał się śmierci. "Jedno tylko napawa mnie wstrętem - powiedział oprawcom - że kiedyś rehabilitować mnie będą ci, którzy mnie dzisiaj zabiją". [TVP]
Ekipa
- Reżyseria: Márta Mészáros
- Scenariusz: Márta Mészáros, Eva Pataki
- Zdjęcia: Nyika Jancso
- Scenografia: Istvan Ocztos
- Muzyka: Zygmunt Konieczny
- Wykonanie muzyki: Capella Cracoviensis, Tomasz Góra, Leszek Szczerba, Joanna Słowińska
- Dyrygent: Stanisław Krawczyński
- Realizacja nagrań: Aleksander Wilk
- Współpraca realizatorska: Andrzej Rutkowski, Halina Rutkowska
- Kierownictwo produkcji: Katarzyna Fukacz-Cebula
- Producent wykonawczy: Andrzej Serdiukow, Maciej Karpiński
- Koproducent: Michał Kwieciński
- Koprodukcja: Telewizja Polska - Agencja Filmowa, Akson Studio
- Obsada aktorska: Jan Nowicki (Imre Nagy), Lili Horvath (Erzsebet Nagy, córka premiera), Mariann Moor (Maria Egeto, żona Nagy'a), Peter Andorai (lekarz), Zsuzsa Czinkóczi, Jan Frycz (śledczy), Ewa Telega (Katarina, rumuńska agentka służb specjalnych), Łukasz Nowicki (dziennikarz), Hanna Błażejczak, Piotr Skrzynecki (mężczyzna przyglądający się obalaniu pomnika Stalina; informacja o "występie" Skrzyneckiego nie jest odnotowana w napisach filmu, ujęcie to musi pochodzić z materiałów archiwalnych)
Nagrody
- 2005 - Márta Mészáros Tarnów (Tarnowska Nagroda Filmowa)-Srebrna Statuetka Leliwity - Nagroda Specjalna
- 2005 - Márta Mészáros Tarnów (Tarnowska Nagroda Filmowa)-Nagroda Jury Młodzieżowego
