DRESZCZE
- Film fabularny
- Produkcja: Polska
- Rok produkcji: 1981
- Premiera: 1981. 11. 23
- Gatunek: Film psychologiczny, Film polityczny
- Dane techniczne: Barwny. 3000 m. 102 min.
- Fot. Muzeum Kinematografii w Łodzi
- Galeria zdjęć (16)
Srebrny Niedźwiedź na XXXII Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Berlinie Zachodnim, nagrody Międzynarodowego Stowarzyszenia Krytyki Filmowej (FIPRESCI) i Międzynarodowego Stowarzyszenia Kin Artystycznych (CICAE). To tylko część wyróżnień, którymi uhonorowano "Dreszcze" - w opinii wielu krytyków najlepszy film w dorobku Wojciecha Marczewskiego. Ich zdaniem polski reżyser jako jeden z nielicznych (obok Istvana Szabo) odsłonił tak głęboko i szczerze kulisy świadomości dziecka epoki komunizmu. "By pojąć "Dreszcze" trzeba wniknąć w klimat epoki. Nie miał on wiele wspólnego ze zgiełkiem konkurencyjnych ideologii, charakterystycznym dla demokracji zachodnich; superideologia niwelowała różnice poglądów. Nieważne, na jakiej podstawie aresztowano ojca małego bohatera filmu (jest to reminiscencja aresztowania ojca Wojciecha Marczewskiego). Mógł być z przekonań narodowcem, katolikiem, socjalistą. Ustrojowi "robotniczo-chłopskiemu" zagrażał w zasadzie każdy, kto nie był doskonałym konformistą" (Tadeusz Sobolewski). "Doskonały konformizm" to propozycja, którą przedstawia fanatyczna druhna, nękanemu przez światopoglądowe niepokoje, Tomkowi. Owa propozycja, wzmocniona przez erotyczną fascynację chłopca, jest nad wyraz atrakcyjna. Nie tylko tłumaczy niezrozumiały świat i zaspokaja potrzeby religijne, ale w dodatku obiecuje jakąś formę miłosnego spełnienia. Krytyka widziała w "Dreszczach" nie tylko film rozrachunkowy. Dopatrywano się w nim również wpływów surrelizmu i twórczości Roberta Musila ("Niepokoje wychowanka Torlessa", "Człowiek bez właściwości"). Dla wielu dzieło Marczewskiego stało się też niepokojącym "memento", że "totalitarna religia" zawsze może się odrodzić - obojętnie pod jaką postacią.
Rok 1955. Trzynastoletni Tomek chodzi do szkoły, jego ojciec przebywa w więzieniu. Tomek wyjeżdża na obóz harcerski. Jego postępowanie jest naganne. Kiedy wszyscy gonią wyrostka, który wybił kamieniem szybę, co uznano za prowokację polityczną, Tomek nie bierze udziału w pościgu. Wpisany zostaje na czarną listę. Wraz z kolegami "deprawuje" ideowego Dominika, pojąc go winem i każąc słuchać "Głosu Ameryki". Jest świadkiem kłótni druhny - przewodniczki z kochającym ją mężczyzną, który usiłuje ją przekonać, że Partia powinna odstąpić od dogmatów i przyznać się do popełnionych błędów. Tomek coraz bardziej ulega wpływom druhny - przewodniczki, pryncypialnej, ślepo wierzącej i posłusznej temu, co mówić i robić każe "góra" . . . Docierają wiadomości o wydarzeniach w Poznaniu. Dominik po przeczytaniu informacji o zwalnianiu więźniów politycznych popełnia samobójstwo. Wstrząśnięty tym Tomek przeprowadza samokrytykę i bierze winę na siebie . . . Przybywa zwolniony z więzienia ojciec Tomka, ale nie może znaleźć wspólnego języka z synem . . . Obóz zostaje rozwiązany i dzieci są pospiesznie wysyłane do domu.
Ekipa
- Reżyseria: Wojciech Marczewski
- Reżyser II: Aleksander Sajkow
- Współpraca reżyserska: Wiesław Saniewski, Krzysztof Maj
- Scenariusz: Wojciech Marczewski
- Zdjęcia: Jerzy Zieliński
- Operator kamery: Wit Dąbal
- Współpraca operatorska: Stefan Kurzyp, Zenon Urbaniak, Czesław Cyran
- Scenografia: Andrzej Kowalczyk
- Współpraca scenograficzna: Barbara Kawecka
- Dekoracja wnętrz: Anna Jakiełek
- Współpraca dekoratorska: Alfreda Kotala
- Kierownictwo budowy dekoracji: Janusz Dwornik, Kazimierz Łakomy
- Kostiumy: Alicja Wasilewska
- Współpraca kostiumograficzna: Jolanta Grzenda, Małgorzata Stypułkowska
- Muzyka: Andrzej Trzaskowski
- Konsultacja muzyczna: Anna Grabowska
- Dźwięk: Mariusz Kuczyński
- Współpraca dźwiękowa: Kazimierz Siczek, Ryszard Grodzki
- Montaż: Irena Choryńska
- Współpraca montażowa: Ewa Pakulska
- Charakteryzacja: Zygmunt Kaźmierski
- Współpraca charakteryzatorska: Grażyna Wojnowska
- Kierownictwo produkcji: Zbigniew Tołłoczko
- Kierownictwo produkcji II: Elżbieta Piszczorowicz, Jerzy Bugajski
- Współpraca produkcyjna: Hanna Majnicz, Stefan Napiórkowski
- Kierownictwo zdjęć: Zbigniew Grabowski
- Sekretariat planu: Małgorzata Jakacka
- Produkcja: Studio Filmowe (d. Zespół Filmowy) Tor
- Atelier: Wytwórnia Filmów Fabularnych (Wrocław)
- Laboratorium: Wytwórnia Filmów Fabularnych (Łódź), Wytwórnia Filmów Fabularnych (Wrocław)
- Obsada aktorska: Tomasz Hudziec (Tomek Żukowski), Teresa Marczewska (druhna przewodniczka), Marek Kondrat (wychowawca klasowy), Zdzisław Wardejn (inspektor), Władysław Kowalski (ojciec Tomka), Teresa Sawicka (matka Tomka), Jerzy Bińczycki (Cebula, nauczyciel języka polskiego), Bogdan Koca (druh wychowawca), Zygmunt Bielawski (dyrektor ośrodka szkoleniowego), Bogusław Linda (UB-ek w cywilu przeszukujący mieszkanie Żukowskich), Mieczysław Janowski (wychowawca obozowy), Wiktor Grotowicz (dyrektor szkoły), Marian Opania (Zbyszek, chłopak druhny przewodniczki), Ryszard Kotys (stróż), Gosia (Małgorzata) Dobrowolska (Małgosia; w czołówce inicjał imienia: M.), Marlena Andrzejewska (druhna), A Horak (ksiądz), Mieczysław Łoza (milicjant), Włodzimierz Kowalewski (wychowawca obozowy), Ferdynand Matysik (chłop), Włodzimierz Musiał (sąsiad), Erwin Nowiaszek (higienista), Małgorzata Pritulak (matka Tadka), Grzegorz Skurski (sąsiad)
Nagrody
- 1982 - Berlin (MFF)-"Srebrny Niedźwiedź"
- 1982 - Berlin (MFF)-nagroda FIPRESCI
- 1982 - Berlin (MFF)-nagroda OCIC (Międzynarodowa Katolicka Organizacja Filmowa)
- 1982 - Berlin (MFF)-nagroda Międzynarodowego Zrzeszenia Klubów Filmowych
- 1983 - Don Kichot (Nagroda PF DKF)
- 1981 - Gdynia (do 1986 Gdańsk) (FPFF)-Nagroda Główna Jury
- 1981 - Teresa Marczewska Gdynia (do 1986 Gdańsk) (Festiwal Polskich Filmów Fabularnych)-Nagroda za pierwszoplanową rolę kobiecą
- 1981 - Irena Choryńska Gdynia (do 1986 Gdańsk) (Festiwal Polskich Filmów Fabularnych)-Nagroda za montaż
