PRAWO I PIĘŚĆ
- Film fabularny
- Produkcja: Polska
- Rok produkcji: 1964
- Premiera: 1964. 09. 14
- Gatunek: Film psychologiczny
- Dane techniczne: Czarno-biały. 2820 m. 92 min.
Plenery: Toruń.
"Polski western" - tak określili recenzenci film Hoffmana i Skórzewskiego. O ile bowiem amerykańskie realizacje gatunku rozgrywały się na preriach zachodnich stanów USA, o tyle w "Prawie i pięści" rzecz dzieje się po II wojnie światowej na ziemiach zachodnich, również czekających na swoich pionierów i osadników. Podobnie jak sto lat wcześniej na równinach Ameryki Połnocnej, poniemieckie tereny kolonizowano na dwa sposoby: pokojowo i przy użyciu przemocy. Obie te tendencje nierzadko się ścierały. Nastawieni na cierpliwą uprawę roli osadnicy musieli niejednokrotnie stawić czoło uzbrojonym bandom rzezimieszków, żyjących z rozboju i grabieży. W westernach z pomocą prześladowanym przychodził zwykle samotny jeździec, po mistrzowsku posługujący się pięściami i rewolwerem. W filmie Hoffmana i Skórzewskiego jest podobnie. Kliszę zapożyczoną zza oceanu nasączono wszakże odmiennymi barwami. Inne są realia, inna epoka, inna wreszcie psychologia postaci. W "Prawie i pięści" sensacyjno-westernowa fabuła stanowi jedynie pretekst do ukazania głębszej myśli. Taki cel postawił sobie Józef Hen (autor powieści "Toast" i napisanego na jej podstawie scenariusza). Śladem jego zamysłu poszli dwaj reżyserzy. Zainteresowała ich "przede wszystkim aktualność scenariusza". "Mówi się tutaj bowiem o uczciwości człowieka wobec siebie samego, niezależnie od presji opinii i środowiska. A także o swoistej znieczulicy społecznej na zło, o postawie wykluczającej aktywność, zgodnie z zasadą: Jeżeli ja sam nie kradnę, czy nie morduję, to nie muszę wtrącać się do spraw innych ludzi" - deklarowali w jednym z wywiadów. Udało im się jednak ukazać moralną niejednoznaczność owej "znieczulicy", niekoniecznie będącej udziałem ludzi tchórzliwych i wygodnych, lecz także jednostek pognębionych przez los.
Głównym bohaterem filmu jest Andrzej Kenig (brawurowa rola Gustawa Holoubka) - były więzień obozu koncentracyjnego, który zgłasza się na ochotnika do pracy pełnomocnika rządu. Zostaje dookoptowany do grupy, mającej za zadanie zabezpieczyć mienie pobliskiego uzdrowiska i uruchomić sanatorium. Niebawem Kenig uświadamia sobie, że jego koledzy to w rzeczywistości szabrownicy, którzy nie przebierają w środkach, by zdobyć fortunę. Podejmuje z nimi walkę.
Ekipa
- Reżyseria: Jerzy Hoffman, Edward Skórzewski
- Współpraca reżyserska: Maria Pietrzak, Włodzimierz Kamiński
- Scenariusz: Józef Hen
- Zdjęcia: Jerzy Lipman
- Operator kamery: Andrzej Gronau
- Współpraca operatorska: Jan Ossowski
- Oświetlenie: Stanisław Czerwiński
- Scenografia: Andrzej Płocki
- Współpraca scenograficzna: Jerzy Zieliński
- Dekoracja wnętrz: Leonard Mokicz
- Kierownictwo budowy dekoracji: Tadeusz Leple
- Kostiumy: Andrzej Płocki
- Współpraca kostiumograficzna: Jerzy Zieliński
- Muzyka: Krzysztof Komeda
- Dźwięk: Jerzy Szawłowski
- Montaż: Ludmiła Godzjaszwili
- Współpraca montażowa: Maria Rutkowska
- Charakteryzacja: Halina Ber
- Współpraca charakteryzatorska: Irena Czerwińska
- Kierownictwo produkcji: Wilhelm Hollender
- Współpraca produkcyjna: Barbara Pec-Ślesicka, Henryk Wasilewski, Ryszard Jasionowski
- Sekretariat planu: Włodzimierz Beatus
- Produkcja: Zespół Filmowy Kamera
- Atelier: Wytwórnia Filmów Dokumentalnych (Warszawa)
- Laboratorium: Wytwórnia Filmów Dokumentalnych (Warszawa)
- Obsada aktorska: Gustaw Holoubek (Andrzej Kenig), Zofia Mrozowska (Anna), Hanna Skarżanka (Barbara Dubikowska), Wiesław Gołas (Antoni Smółka), Zdzisław Maklakiewicz (Czesiek Wróbel), Ryszard Pietruski (Wijas), Jerzy Przybylski ("doktor" Mielecki), Wiesława Kwaśniewska (Zośka), Ewa Wiśniewska (Janka), Zbigniew Dobrzyński (Rudłowski), Zofia Czerwińska (napastowana repatriantka), Józef Nowak (porucznik Wrzesiński), Adam Perzyk (Schaeffer, maitre d'hotel z "Tivoli", mieszkaniec Graustadt - Siwowa), Bolesław Płotnicki (pełnomocnik rządu), Wojciech Rajewski (repatriant przy torze kolejowym), Michał Szewczyk (milicjant), Jan Ossowski (nie występuje w napisach)
Varia
- Piosenka: NIM WSTANIE DZIEŃ
tekst ballady:
Ze świata czterech stron,
z jarzębinowych dróg,
gdzie las spalony,
wiatr zmęczony,
noc i front,
gdzie nie zebrany plon,
gdzie poczerniały głóg,
wstaje dzień.
Słońce przytuli nas do swych rąk.
I spójrz: ziemia aż ciężka od krwi,
znowu urodzi nam zboża łan,
złoty kurz.
Przyjmą kobiety nas pod swój dach.
I spójrz: będą śmiać się przez łzy.
Znowu do tańca ktoś zagra nam.
Może już
za dzień, za dwa,
za noc, za trzy,
choć nie dziś.
Chleby upieką się w piecach nam.
I spójrz: tam gdzie tylko był dym,
kwiatem zabliźni się wojny ślad,
barwą róż.
Dzieci urodzą się nowe nam.
I spójrz: będą śmiać się, że my
znów wspominamy ten podły czas,
porę burz.
Za dzień, za dwa,
za noc, za trzy,
choć nie dziś,
za noc, za dzień,
doczekasz się,
wstanie świt.- Muzyka piosenki (-nek) : Krzysztof Komeda
- Słowa piosenki (-nek) : Agnieszka Osiecka
- Wykonanie piosenki (-nek) : Edmund Fetting
- Piosenka:
- Muzyka piosenki (-nek) : Władysław Dan-Daniłowski, Henryk Wars, Zygmunt Wiehler, Artur Gold, Zygmunt Białostocki, A Wertyński, Zygmunt Karasiński
- Słowa piosenki (-nek) : Julian Tuwim, Andrzej Włast, Walery Jastrzębiec-Rudnicki, Emanuel Schlechter, S Biernacki
Pierwowzory
- Pierwowzór: TOAST
- Gatunek: Powieść
- Autor pierwowzoru: Józef Hen
