PASAŻERKA
- Film fabularny
- Produkcja: Polska
- Rok produkcji: 1963
- Premiera: 1963. 09. 20
- Gatunek: Film psychologiczny, Film wojenny
- Dane techniczne: Czarno-biały. 1775 m. 58 min.
Plenery: Oświęcim (obóz koncentracyjny), MS "Batory".
Przystępując do pracy nad "Pasażerką", ekranizacją powieści Zofii Posmysz pod tym samym tytułem, Andrzej Munk jeszcze raz wracał do tematu wojny i okupacji, ale w sposób odmienny niż zwykle. Akcja filmu rozgrywa się na dwóch płaszczyznach czasowych: współcześnie i - w obszernych partiach retrospektywnych - podczas wojny, w obozie koncentracyjnym w Oświęcimiu. Tragiczna śmierć reżysera 20 września 1961 r. przerwała zdjęcia. Munk zdążył zrealizować tylko tę drugą, retrospektywną część, a właściwie zbiór scen, które miały być przeplecione z partiami rozgrywającymi się współcześnie na pokładzie transatlantyckiego statku pasażerskiego. Po śmierci Munka żaden z jego kolegów nie zdecydował się dokończyć za niego dzieła. Podjęto natomiast próbę scalenia, powiązania gotowych już fragmentów w jednorodną całość. Zadanie to wykonał bliski współpracownik Munka, Witold Lesiewicz. Komentarz objaśniający zamysł całości przygotował Wiktor Woroszylski. Film wszedł na ekrany w 1963 r., budząc duże zainteresowanie. Zaprezentowany w 1964 r. na festiwalu w Cannes, został przyjęty z ogólnym podziwem, uhonorowany nagrodą FIPRESCI i wyróżnieniem honorowym jury. W tym samym roku otrzymał również nagrodę Stowarzyszenia Dziennikarzy Włoskich na festiwalu w Wenecji. Do dziś "Pasażerka" pozostaje najbardziej chyba znanym poza granicami kraju i najwyżej cenionym filmem tego twórcy. Przedstawiony w filmie świat obozów koncentracyjnych, a co za tym idzie spojrzenie na faszyzm, jest w całości dziełem Munka: zarysowany oszczędnymi środkami, pozbawiony scen szczególnie jaskrawych, szokujących okrucieństwem. Reżyser przypisuje zbrodnię raczej systemowi hitlerowskiemu niż intencjom jednostek. Dziwny i niejednoznaczny w jego ujęciu jest także związek między bohaterkami - esesmanką Lizą i jej krnąbrną pupilką Martą. Wyjaśnienie mogła zapewne przynieść część współczesna: konfrontacja kata i ofiary po latach, ale ta część nie zdążyła już powstać. W tłumie turystów zapełniających pokład transatlantyckiego statku znajduje się niemieckie małżeństwo, Walter i Liza. Oboje niewiele wiedzą o swej przeszłości, ale tworzą harmonijny związek. W jednym z portów, do których zawijają podczas rejsu, na statek wsiada kobieta, która przypomina Lizie kogoś, kogo poznała przed laty, służąc w kobiecych formacjach SS w Oświęcimiu. Falą wspomnień wraca do Lizy obozowa przeszłość, a wraz z nią pamięć o jednej z więźniarek, na której Liza wypróbowywała esesmańskie metody "wychowawcze". Ale Marta, bo tak nazywała się więźniarka, nie dała się złamać. Wydawało się, że zginęła... [PAT]
Ekipa - lista skrócona
- Reżyseria: Andrzej Munk, Witold Lesiewicz (ukończenie filmu)
- Scenariusz: Zofia Posmysz, Andrzej Munk
- Zdjęcia: Krzysztof Winiewicz
- Scenografia: Tadeusz Wybult
- Dekoracja wnętrz: Leonard Mokicz
- Kostiumy: Wiesława Chojkowska
- Muzyka: Tadeusz Baird
- Dźwięk: Jerzy Szawłowski
- Montaż: Zofia Dwornik (ukończenie filmu)
- Charakteryzacja: Teresa Tomaszewska, Mieczysław Pośmiechowicz
- Kierownictwo produkcji: Wilhelm Hollender
- Produkcja: Zespół Filmowy Kamera
- Obsada aktorska: Aleksandra Śląska (Liza), Anna Ciepielewska (Marta), Jan Kreczmar (Walter, mąż Lizy), Marek Walczewski (Tadeusz, narzeczony Marty)
Nagrody
- 1963 - Syrenka Warszawska (nagroda Klubu Krytyki Filmowej SDP)-w kategorii filmu fabularnego
- 1964 - Cannes (MFF)-nagroda FIPRESCI
- 1964 - Cannes (MFF)-Specjalne Wyróżnienie Honorowe Jury
- 1964 - Anna Ciepielewska Los Alamos (MFF Walczących o Pokój)-nagroda aktorska
- 1964 - Wenecja (MFF)-nagroda Stowarzyszenia Dziennikarzy Włoskich
- 1965 - Nagroda Związku Krytyków Finlandii
- 1964 - Aleksandra Śląska Nagroda Państwowa II stopnia; także za role teatralne
Pierwowzory
- Pierwowzór: PASAŻERKA
- W 1959 powstalo słuchowisko radiowe pt. "Pasażerka z kabiny 45", w 1960 na jego podstawie powstalo widowisko telewizyjne "Pasażerka". W 1962 została wydana powieść "Pasażerka" oparta na tym samym pomyśle, która stala się bezpośrednim pierwowzorem scenariusza filmu.
- Gatunek: Powieść
- Autor pierwowzoru: Zofia Posmysz
