MNIEJSZE ZŁO
- Film fabularny
- Produkcja: Polska
- Rok produkcji: 2009
- Premiera: 2009. 10. 23
- Dane techniczne: Barwny (negatyw: Kodak). 110 min.
Okres zdjęciowy: 22 lutego - 24 lutego (zdjęcia uciekające), 15 kwietnia - 15 czerwca 2008. Plenery: Warszawa, Gdańsk.
Budżet filmu: 6 mln zł.
Film "Mniejsze zło" w podstawowej warstwie ma być opowieścią o młodym studencie, owładniętym chęcią zostania pisarzem, który w latach 1980 - 82, a więc w realiach późnego PRL-u, zaczyna funkcjonować jako uznany autor. I choć nie napisał samodzielnie żadnej książki udaje mu się lawirować i nieźle prosperować finansowo. Motorem działania głównego bohatera jest obsesja bycia k i m ś, osiągnięcia znaczącego, powszechnie zauważalnego sukcesu. W tamtej epoce pozycję zapewniał sam fakt bycia pisarzem. Bohater sięga więc po odpowiednie sposoby, nie cofając się przed plagiatem. Zyskuje status znanego prozaika i autora nadawanego w zachodnich rozgłośniach słuchowiska. Bogata paleta chwytów zastępuje jednak prawdziwą twórczość, bowiem bohater nie potrafi pisać. Utwory, dzięki którym funkcjonuje, po prostu w sprzyjających okolicznościach wykorzystał. Nie miał skrupułów, bo bacznie obserwował otoczenie, od własnego ojca poczynając i łatwo pojął, że najszybciej pną się w górę cwaniacy i że w bagnistych realiach PRL-u takim jest najłatwiej. Wyrzuty sumienia wyklucza dzięki obłudnemu przekonaniu, że przecież nikomu nie robi krzywdy, a wykorzystane utwory nie mogłyby zaistnieć, gdyby ich pod swoim nazwiskiem nie opublikował. Funkcjonowanie ułatwia mu termin-klucz, który stale z różnych ust słyszy: owo "mniejsze zło". Relatywizm moralny, który się za nim kryje daje wygodę, uspokojenie i pozwala się wyzbyć wątpliwości. Jednak przychodzi opamiętanie. Do myślenia daje mu wybuch pogardliwej złości pokornej dotąd matki, która nie wytrzymuje zakłamania ojca. Potem, podczas stypy po pogrzebie ojca, bohater dowiaduje się szczegółów z przeszłości zmarłego i robi to na nim duże wrażenie, bo o takie wybory życiowe ojca-karierowicza nawet nie podejrzewał. Przeżywa też wizytę w posierpniowym Gdańsku, spotkanie z matką zastrzelonego w 1970 stoczniowca, udział w manifestacji 11 listopada. Wreszcie następuje szok po wprowadzeniu stanu wojennego. W bohaterze powoli dojrzewa przemiana. Próbuje naprawić dawne grzechy, a ich ostatecznym odkupieniem stanie się pobyt w więzieniu, z którego wychodzi odmieniony i gotowy do poświęceń.
Zwiastun
Ekipa
- Reżyseria: Janusz Morgenstern
- Reżyser II: Zbigniew Gruz, Andrzej Kotkowski, Katarzyna Rybka, Paulina Kobus (nie występuje w napisach)
- Scenariusz: Janusz Anderman, Janusz Morgenstern
- Zdjęcia: Andrzej Ramlau
- Operator kamery: Maciej Fijałkowski
- Asystent operatora obrazu: Michał Sobótka
- Asystent operatora obrazu II: Piotr Sady, Mateusz Chomaniuk
- Oświetlenie: Janusz Lament (mistrz), Andrzej Kiełbasiński, Bartłomiej Lament, Maciej Chmielewski
- Wózkarz: Krzysztof Szulim, Aleksander Traut
- Obsługa agregatu: Henryk Wingert
- Sprzęt: Panavision Polska
- Korekta barwna: Ewa Chudzik
- Digital Intermediate: Jarosław Migała
- On-line: Jacek Cieśliński
- Transfer one light: Agnieszka Oryl
- Skanowanie: Łukasz Ignaczak
- Kierownictwo techniczne: Marek Sikorski (Zakład Techniki Zdjęciowej WFDiF)
- Scenografia: Andrzej Haliński
- Scenograf II: Marek Kukawski, Paweł Jarzębski
- Dekoracja wnętrz: Wiesława Chojkowska
- Rekwizyty: Grzegorz Giercuszkiewicz, Sławomir Markiewicz
- Kierownictwo budowy dekoracji: Zbigniew Tomaszewski
- Kostiumy: Magdalena Biedrzycka
- Kostiumograf II: Justyna Stolarz
- Asystent kostiumografa: Magdalena Bem
- Muzyka: Michał Lorenc
- Wykonanie muzyki: Piotr Baron (saksofon), Henryk Miśkiewicz (saksofon), Marta Maślanka (instrumenty perkusyjne), Piotr Maślanka (instrumenty perkusyjne), Jan Smoczyński (fortepian), Marcin Pospieszalski (fortepian, kontrabas), Klaudiusz Baran (akordeon), Antoni Gralak (trąbka), Mariusz Puchłowski (gwizd)
- Dyrygent: Tadeusz Karolak
- Konsultacja muzyczna: Marta Broczkowska
- Realizacja nagrań: Rafał Paczkowski
- Dźwięk: Andrzej Bohdanowicz, Jacek Hamela
- Mikrofoniarz: Rafał Piłkowski, Piotr Faryński
- Efekty synchroniczne: Henryk Zastróżny
- Udźwiękowienie: Prosound Studio, Andrzej Bohdanowicz, Jacek Hamela
- Zgranie dźwięku: Jacek Hamela (Dolby Digital EX), Andrzej Bohdanowicz (Dolby Digital EX)
- Współpraca przy zgraniu dźwięku: Andrzej Artymowicz (Dolby Digital EX), Radosław Skłodowski (Dolby Digital EX)
- Kierownictwo studia: Wojciech Hamer (Wydział Dźwięku WFDiF)
- Obsługa studia: Leszek Micewski, Mieczysław Karwicki, Adam Kozłowski
- Konsultacja: Pavel Štverák (Dolby)
- Montaż: Elżbieta Kurkowska
- Asystent montażysty: Roger Sieczkowski
- Charakteryzacja: Janusz Kaleja
- Charakteryzator II: Kinga Krulikowska
- Asystent charakteryzatora: Katarzyna Wilk
- Make-up bus: Movie Factory
- Fotosy: Krzysztof Wellman
- Statyści: Agencja Aktorska Absolwent, KLM Impresariat, Fama, Stowarzyszenie Niekonwencjonalnych Postaci Filmowych Gęba
- Opieka medyczna: Andrzej Tarasewicz
- Konsultacja: Zbigniew Modej (kaskaderska), Henryk Gerlach (ds. kolejnictwa; nie występuje w napisach)
- Napisy: Wojciech Łebkowski, Marcin Będkowski
- Efekty specjalne: Janusz Bykowski, Witold Gajzler, Robert Gajzler (nie występuje w napisach)
- Efekty komputerowe: Lightcraft Warsaw, Daniel Markowicz, Piotr Marczak, Denis Niko, Marcin Przymus, Marcin Skóra, Aleksandra Markowicz
- Transport: Zbigniew Sokołowski, Mirosław Lidke, Piotr Bartoszkiewicz, Jerzy Kuciel
- Catering: MK Vaneo, Maja Kościukiewicz
- Kierownictwo produkcji: Ewa Jastrzębska
- Kierownictwo produkcji II: Iwona Czaja, Sebastian Petryk, Agnieszka Wende
- Asystent kierownika produkcji: Paweł Belter
- Kierownictwo planu: Józef Zapała
- Dyżurny planu: Andrzej Ciechomski, Paweł Wyszomierski, Piotr Zimoń
- Sekretariat planu: Renata Gałuszka
- Sekretariat grupy: Teresa Żywuszko-Chmielewska
- Administracja: Małgorzata Witkowska
- Producent: Janusz Morgenstern, Dorota Ostrowska-Orlińska, Włodzimierz Otulak, Waldemar Piątkowski, Włodzimierz Niderhaus
- Produkcja: Studio Filmowe (d. Zespół Filmowy) Perspektywa, Vision Film Sp. z o.o. S.K.A., Wytwórnia Filmów Dokumentalnych i Fabularnych (Warszawa)
- Współfinansowanie: Polski Instytut Sztuki Filmowej
- Laboratorium: Wytwórnia Filmów Dokumentalnych i Fabularnych (Warszawa)
- Kierownictwo laboratorium: Małgorzata Roguska
- Dystrybucja: Vision Film Distribution Company (firma dystrybucyjna)
- Dystrybucja DVD: Vision Film Distribution Company (firma dystrybucyjna)
- Obsada aktorska: Lesław Żurek (Kamil Nowak), Anna Romantowska (matka Kamila), Janusz Gajos (Mieczysław Nowak, ojciec Kamila), Wojciech Pszoniak (pacjent), Magdalena Cielecka (aktorka), Tamara Arciuch (lekarka), Borys Szyc (Mareczek Kolenda), Edyta Olszówka (eseistka, siostra lekarki), Władysław Kowalski (publicysta), Julia Kamińska (poetka), Sylwia Oksiuta (studentka), Olaf Lubaszenko (esbek), Bogusława Czosnowska (starsza kobieta), Sławomir Orzechowski (sekretarz POP w ZLP), Wojciech Mecwaldowski (Andrzej, korespondent prasy szwedzkiej), Waldemar Raźniak (magister), Liliana Głąbczyńska-Komorowska (redaktorka w Polskiego Radia), Bożena Dykiel (kierowniczka DPT w Radziejowicach), Daniel Olbrychski (akowiec, kolega ojca), Krzysztof Kowalewski (lekarz wenerolog), Krzysztof Kolberger (ksiądz), Marek Siudym (towarzysz, kolega ojca), Andrzej Zaborski (działacz, kolega ojca), Wiktor Zborowski (mężczyzna w kościele), Mirosław Zbrojewicz (esbek), Grzegorz Wojdon (wolontariusz), Mariusz Wojciechowski (działacz "Solidarności"), Michał Kowalski (chory), Wojciech Czerwiński (esbek), Danuta Kowalska (gospodyni), Halina Rowicka (ciotka Kamila), Zofia Czerwińska (kioskarka), Krystyna Kołodziejczyk (gość kawiarni ZLP), Stefan Burczyk (szachista w kawiarni ZLP), Zdzisław Rychter (wędkarz), Adam Graczyk (blondyn), Michał Sieczkowski (brunet), Waldemar Czyszak (sąsiad Mareczka), Artur Chamski (student), Maciej Mikołajczyk (student), Marek Kossakowski (student), Joanna Moro (studentka), Jarosław Sacharski (chłopak z plecakiem), Piotr Pamuła (tajniak), Zygmunt Babiak (sprzedawca karpi), Janina Brzezińska (salowa), Norbert Wilkowski (pielęgniarz), Robert Want (milicjant)
Nagrody
- 2010 - Janusz Gajos Orzeł, Polska Nagroda Filmowa w kategorii: najlepsza drugoplanowa rola męska
- 2010 - Elżbieta Kurkowska Orzeł, Polska Nagroda Filmowa (nominacja) w kategorii: najlepszy montaż
- 2010 - Nowy Jork (The New York Polish Film Festival)-Nagroda Publiczności
Varia
- Piosenka: JESTEŚMY NA WCZASACH
- Muzyka piosenki (-nek) : Janusz Sent
- Słowa piosenki (-nek) : Wojciech Młynarski
- Utwór muzyczny: TO TOUGH TO DIE
- Muzyka : G. R. Narholz
- Utwór muzyczny: LONG WAY HOME
- Muzyka : M. Shellard
- Piosenka: OJ MALUŚKI, MALUŚKI
- Utwór literacki: KLEPSYDRA
- Autor : Stanisław Dróżdż
- Utwór literacki: BIAŁE CZARNE
- Autor : Stanisław Dróżdż
- Utwór literacki: CZARNA STRONA
- Autor : Krzysztof Szatrawski
- Utwór literacki: OŻYWIENIE MARTWEJ FORMY CZŁOWIECZEŃSTWA
- Autor : Krzysztof Szatrawski
- Cytat filmowy: ROBOTNICY 80
- Reżyseria : Andrzej Zajączkowski, Andrzej Chodakowski
- Cytat filmowy: STRAJK
- Reżyseria : Wojciech Jankowski
Pierwowzory
- Pierwowzór: CAŁY CZAS
- Gatunek: Powieść
- Autor pierwowzoru: Janusz Anderman
