ZEZOWATE SZCZĘŚCIE
- Film fabularny
- Produkcja: Polska
- Rok produkcji: 1960
- Premiera: 1960. 04. 04
- Gatunek: Komedia
- Dane techniczne: Czarno-biały. 3146 m. 107 min.
Zdjęcia do filmu rozpoczęły się 21 kwietnia 1959. Plenery: Warszawa (m. in. klatka schodowa na ul. Mokotowskiej (scena ucieczki Piszczyka z mieszkania Basi), ul. Chmielna (sklep zegarmistrza), dworce: Warszawska Wschodnia i Warszawa Zachodnia, dziedziniec Uniwersytetu Warszawskiego, szkoła przy ul. Otwockiej, Agrykola (defilada harcerzy)), Kraków (m. in. ul. Franciszkańska (scena w kawiarni), Nowa Huta (fabryka zbrojeniowa), Łódź (ul. Moniuszki - sen Piszczyka), Sieradz (więzienie).
"...powoli zaczynam rozumieć impulsy, które kierowały moim postępowaniem. Otóż chyba zawsze usiłowałem, całkiem nieświadomie, przystroić się w szaty uznanego przez opinię bohatera danego historycznego okresu. W życiu dziecka był nim harcerz, później podchorąży, wreszcie konspirator... Wszystkie te etapy przebiegłem w bezowocnej pogoni za życiowym powodzeniem. Czy mogłem przypuszczać, że wszędzie czeka mnie nieuchronna klęska?..." - tak podsumował swoje pechowe życie główny bohater opowiadania Jerzego Stefana Stawińskiego "Sześć wcieleń Jana Piszczyka". Nowela ta stała się kanwą scenariusza do "Zezowatego szczęścia" - filmu, który ugruntował wysoką pozycję Andrzeja Munka wśród polskich reżyserów debiutujących po wojnie. O klasie tego twórcy wiele mówiła już "Eroica" (1958) - do dziś uznawana za arcydzieło szkoły polskiej. "Zezowate szczęście" dowiodło jednak, że Munk to nie tylko mistrz w obnażaniu fałszu narodowych stereotypów i symboli. Pokazało biegłość twórcy w operowaniu zarówno językiem tragedii, jak i komedii. Stało się też świadectwem wyczulenia reżysera na problemy współczesności, takie jak choćby przerost biurokracji i jego konsekwencje. Wartość "Zezowatego szczęścia" ujawnia się jeszcze w czym innym. Film ów jest mianowicie zdumiewająco udanym połączeniem różnych stylów i poetyk. Krytycy znaleźli w dziele Munka zjadliwą ironię, groteskę, elementy czysto komediowe i dramatyczne oraz cechy powiastki filozoficznej w duchu wolteriańskim. Przy tak dużej różnorodności i "rozrzucie" stylistycznym próżno szukać w "Zezowatym szczęściu" zgrzytów, zbędnych scen, chybionego aktorstwa... W warstwie fabularnej film Munka stanowi studium postawy obecnej w każdej epoce i w każdym społeczeństwie. "Zezowate szczęście" opowiada w groteskowo - karykaturalnym ujęciu losy pechowego oportunisty, który - w różnych warunkach na przestrzeni dwudziestu lat - usiłuje przypodobać się aktualnym władzom. Wszelkie te próby "dobrze widzianych" metamorfoz kończą się fiaskiem: Piszczyk pozostaje antybohaterem - kolejnych bezkrytycznych "przemian" dokonuje zawsze za późno. Piszczyk chce za wszelką cenę dostosować się do wymagań aktualnej sytuacji politycznej, lecz z różnych powodów mu się to nie udaje. Pragnie być wzorowym harcerzem, ale kompromituje się na defiladzie. Podczas antysemickich ekscesów na uniwersytecie wzięty został za Żyda, kiedy zaś znalazł się wśród bojówkarzy niszczących sklepy żydowskie, pobili go policjanci. We wrześniu 1939 roku przymierza wymarzony mundur podchorążego i w nim trafia do oflagu, gdzie po pewnym czasie zostaje zdemaskowany i uznany za szpiega. Podobny los czeka go w organizacji podziemnej. Po wojnie robi oszałamiającą karierę, wcielając w życie, dosłownie i bezmyślnie, aktualne hasła i zarządzenia. Jest mistrzem sprawozdawczości, wzorem służalczego biurokraty. Ale antypaństwowe zdanie wypisane w zakładowej gazetce ściennej jego charakterem pisma strąca go z piedestału. Piszczyk trafia do więzienia, z którego, doświadczony boleśnie i zrezygnowany, nie chce zresztą wyjść na wolność.
Fragment filmu
Ekipa
- Reżyseria: Andrzej Munk
- Współpraca reżyserska: Andrzej Wróbel, Roman Polański
- Scenariusz: Jerzy Stefan Stawiński
- Zdjęcia: Jerzy Lipman, Krzysztof Winiewicz
- Operator kamery: Andrzej Gronau
- Asystent operatora obrazu: Tadeusz Jakuczyn
- Oświetlenie: Leon Jankowski
- Scenografia: Jan Grandys
- Współpraca scenograficzna: Bolesław Kamykowski
- Dekoracja wnętrz: Leonard Mokicz
- Kostiumy: Lidia Gryś
- Współpraca kostiumograficzna: Ewa Vogtman
- Muzyka: Jan Krenz
- Dźwięk: Halina Paszkowska
- Współpraca dźwiękowa: Wiesław Ćwikliński, Henryk Klimczak
- Montaż: Jadwiga Zajicek
- Współpraca montażowa: Alfreda Czarnecka
- Charakteryzacja: Teresa Tomaszewska, Irena Kosecka
- Fotosy: Henryk Kucharski
- Kierownictwo produkcji: Wilhelm Hollender
- Kierownictwo zdjęć: Antoni Gniewkowski, Zdzisław Mrozowicz, Jerzy Laskowski, Włodzimierz Kaczmarski
- Sekretariat planu: Maria Burdecka
- Kierownictwo budowy dekoracji: Władysław Matusiak
- Produkcja: Zespół Filmowy Kamera
- Atelier: Wytwórnia Filmów Fabularnych (Łódź)
- Laboratorium: Wytwórnia Filmów Fabularnych (Łódź)
- Obsada aktorska: Bogumił Kobiela (Jan Piszczyk), Maria Ciesielska (Basia), Helena Dąbrowska (biuralistka Wychówna), Barbara Kwiatkowska (Jola), Krystyna Karkowska (majorowa Wrona-Wrońska, matka Joli), Barbara Połomska (Zosia, żona Jelonka), Irena Stalończyk (Irena Kropaczyńska), Tadeusz Bartosik (Wąsik), Henryk Bąk (dyrektor), Mariusz Dmochowski (oficer z UB), Aleksander Dzwonkowski (Cezary Piszczyk, ojciec Jana), Edward Dziewoński (Jelonek), Tadeusz Janczar (podchorąży Sawicki), Stanisław Jaworski (zegarmistrz), Andrzej Krasicki (Witold Kropaczyński), Wojciech Lityński (Jan Piszczyk w dzieciństwie), Kazimierz Opaliński (naczelnik więzienia), Jerzy Pichelski (major Wrona-Wroński, ojciec Joli), Adam Pawlikowski (podchorąży Osewski), Wojciech Siemion (personalny Józef Kacperski), Jan Tadeusz Stanisławski (zastępowy), Tadeusz Waczkowski (naczelnik Kozienicki), Karolina Borchardt (kobieta na przymiarce u ojca Piszczyka; nie występuje w czołówce), Krystyna Cierniak (dziewczyna w auli uniwersyteckiej; nie występuje w napisach), Zbigniew Cynkutis (oficer, którego Piszczyk pyta się o drogę do Zegrza; nie występuje w napisach), Jerzy Dobrowolski (protokolant w więzieniu; nie występuje w czołówce), Stanisław Dygat (nie występuje w czołówce; informacja o występie Dygata w filmie znajduje się w relacji z planu filmowego autorstwa Romana Polańskiego (asystenta reżysera) opublikowanego w numerze 25/1959 "Filmu", niestety nie została podana rola odegrana przez pisarza), Jakub Goldberg (żydowski kupiec z manekinem; nie występuje w czołówce), Wiesław Gołas (oficer z UB; nie występuje w czołówce), Zdzisław Halicki (drużynowy na trybunie podczas defilady; nie występuje w napisach), Maria Kaniewska (Anastazja Makulec, kobieta w biurze Wąsika w Krakowie; nie występuje w czołówce), Roman Kłosowski (robiący interesy z Piszczykiem w restauracji; nie występuje w czołówce), January Krawczyk (konspirator; nie występuje w napisach), Henryk Kucharski (żołnierz niemiecki przyłapujący Piszczyka na przymierzaniu munduru podchorążego; nie występuje w czołówce), Zdzisław Leśniak (mężczyzna w bramie; nie występuje w czołówce), Zygmunt Listkiewicz (sierżant, którego Piszczyk pyta się o drogę do Zegrza; nie występuje w czołówce), Jan Potocki (Mioduszewski, urzędnik w wydziale sprawozdawczości; nie występuje w czołówce), Mirosława Marcheluk (nie występuje w czołówce), Józef Nowak (Witold, szef siatki ruchu oporu; nie występuje w czołówce), Leopold Rene Nowak (Franek, rikszarz wiozący Piszczyka i Jelonka; nie występuje w napisach), Andrzej Paprotny (Jelonek w dzieciństwie; nie występuje w napisach), Czesław Piaskowski (granatowy policjant w mieszkaniu Jelonka; nie występuje w napisach), Leonard Pietraszak (konspirator; nie występuje w czołówce), Wojciech Pokora (podchorąży w obozie; nie występuje w czołówce), Roman Polański (korepetytor Joli; nie występuje w czołówce), Sylwester Przedwojewski (lekarz opatrujący Piszczyka na komendzie policji; nie występuje w czołówce), Sława Przybylska (piosenkarka; nie występuje w czołówce), Ryszard Ronczewski (żołnierz wiozący "tajną broń"; nie występuje w czołówce), Andrzej Ropski (kochanek Kropaczyńskiej; nie występuje w napisach), Witold Sadowy (żołnierz w oflagu udający Hitlera; nie występuje w czołówce), Witold Skaruch (nauczyciel młodego Piszczyka; nie występuje w czołówce), Wojciech Skibiński (podchorąży Krawczyk; nie występuje w czołówce), Kazimierz Stankiewicz (pasażer pociągu dzwigający na ramieniu kosz; nie występuje w napisach), Kazimierz Wilamowski (generał na trybunie podczas defilady; nie występuje w napisach), Ewa Wiśniewska (studentka na wykładzie; nie występuje w czołówce), Danuta Wodyńska (Julcia, służąca Wrona-Wrońskich; nie występuje w czołówce), Stanisław Wyszyński (więzień oflagu; nie występuje w czołówce)
- Obsada dubbingu: Barbara Horawianka (Irena Kropaczyńska; rola Ireny Stalończyk; nie występuje w czołówce)
Nagrody
- 1960 - Edynburg (MFF)-dyplom
- 1960 - Syrenka Warszawska (nagroda Klubu Krytyki Filmowej SDP)-w kategorii filmu fabularnego
Varia
- Piosenka: KRIEGSGEFANGENENPOST
- Muzyka piosenki (-nek) : Andrzej Markowski
- Słowa piosenki (-nek) : Andrzej Nowicki
- Wykonanie piosenki (-nek) : Sława Przybylska
Pierwowzory
- Pierwowzór: SZEŚĆ WCIELEŃ JANA PISZCZYKA
- Gatunek: Powieść
- Autor pierwowzoru: Jerzy Stefan Stawiński
Patrz także:
- 1988 - OBYWATEL PISZCZYK
