POCIĄG
- Film fabularny
- Produkcja: Polska
- Rok produkcji: 1959
- Premiera: 1959. 09. 06
- Gatunek: Film psychologiczny
- Dane techniczne: Czarno-biały. 2766 m. 93 min.
Plenery: Łódź (dworzec Łódź Kaliska), Hel.
"Ten film mówi o głodzie, o tęsknocie uczuć, niekoniecznie zresztą miłosnych. Dziewczyna odczuwa niedosyt życia, u mężczyzny - pod jej wpływem - rodzi się samotność. Każdy człowiek jest w pewnym sensie niezadowolony z tego, co ma, i zostawia sobie jakąś furtkę, jakąś niejasną perspektywę. Tą tęsknotą uczuć zostali obdarzeni wszyscy bohaterowie "Pociągu". Nastąpił niejako podział jednego melodramatu na wiele osób" - mówił przed laty o swoim filmie Jerzy Kawalerowicz. W jego słowach brzmi daleki pogłos tego, co Witkacy nazywał "metafizycznym nienasyceniem". Nieustanna świadomość jakiegoś braku, poczucie trudnego do określenia niespełnienia - jakże to odmienne problemy od tych, które zaprzątały umysły i wrażliwość twórców szkoły polskiej. A przecież to głównie oni decydowali o kształcie polskiego kina pod koniec lat pięćdziesiątych. Trudno się też dziwić krytykom, którzy film Kawalerowicza umieszczali na marginesie lub nawet w opozycji do najważniejszych nurtów rodzimej kinematografii. Nie oznacza to, że "Pociąg" przyjęto nieżyczliwie. Wręcz przeciwnie. Recenzenci rozpisywali się o "wirtuozerskim popisie realizacyjnym", "wnikliwych portretach psychologicznych bohaterów" czy "nadaniu banalnym zdarzeniom wymiaru uniwersalnego". Dostrzegano też niepokojący klimat moralnej dwuznaczości, podkreślano przewrotne potraktowanie problemu winy i kary. Nie brakowało też opinii, że "Pociąg" to portret społeczeństwa "w pigułce". Ludzki mikrokosmos złożony z reprezentatywnych przedstawicieli różnych grup wiekowych i zawodowych. Jeśli przyjąć ten model interpretacji, to wnioski nie będą budujące. W ujęciu Kawalerowicza bowiem zbiorowość cechują przede wszystkim indolencja, głupota, okrucieństwo, a nade wszystko agresywna bezmyślność. W tym kontekście "Pociąg" antycypuje takie filmy, jak "Szpital Przemienienia" i "Wodzirej".
Kameralne studium psychologiczne penetrujące intymne stany uczuciowe ludzi spędzających noc we wspólnym przedziale wagonu sypialnego, którzy - pochłonięci własnymi dramatami-pozostają wewnętrznie samotni. Kupiony przypadkowo bilet na miejsce sypialne w pociągu z Warszawy na Hel łączy niespodziewanie młodą kobietę z nieznajomym mężczyzną. Marta ma za sobą jakiś głęboki dramat uczuciowy, lekarz nie może się otrząsnąć po śmierci kilkunastoletniej pacjentki - samobójczyni - na stole operacyjnym. Trzecią osobą dramatu jest chłopak, Staszek, zakochany w Marcie i podążający za nią, choć, jak można się domyślać, ona traktowała ich związek tylko jako przelotny romans. Są tu jeszcze stary adwokat z młodą, kokietującą mężczyzn żoną, kierownik pociągu flirtujący z konduktorką, ksiądz. Wiadomość o morderstwie i obecności zabójcy w pociągu powoduje, że dochodzi w pewnym momencie do, nieudanego na szcęście, samosądu . . . W finale Marta i lekarz rozstają się.
Ekipa
- Reżyseria: Jerzy Kawalerowicz
- Reżyser II: Paweł Komorowski
- Współpraca reżyserska: Mieczysław Waśkowski, Anita Janeczkowa
- Scenariusz: Jerzy Lutowski, Jerzy Kawalerowicz
- Zdjęcia: Jan Laskowski
- Operator kamery: Wiesław Zdort, Zenon Filar
- Współpraca operatorska: Tadeusz Jakuczyn, Tadeusz Jaworski
- Scenografia: Ryszard Potocki
- Współpraca scenograficzna: Franciszek Trzaskowski
- Kostiumy: Michelle Zahorska
- Opracowanie muzyczne: Andrzej Trzaskowski (na motywach piosenki "Moon Rays" komp. Artie Show)
- Wykonanie muzyki: Andrzej Dąbrowski, Józef Gawrych, Roman Dyląg, Andrzej Kurylewicz, Andrzej Trzaskowski, Wanda Warska (śpiew)
- Dźwięk: Józef Bartczak
- Współpraca dźwiękowa: Tadeusz Altman
- Montaż: Wiesława Otocka
- Współpraca montażowa: Aurelia Rut
- Charakteryzacja: Teresa Tomaszewska
- Współpraca charakteryzatorska: Mieczysław Pośmiechowicz, Mirosław Jakubowski
- Fotosy: Wojciech Urbanowicz
- Kierownictwo produkcji: Jerzy Rutowicz
- Kierownictwo produkcji II: Zbigniew Brejtkopf
- Współpraca produkcyjna: Witold Wawrzyniak
- Produkcja: Studio Filmowe (d. Zespół Filmowy) Kadr
- Atelier: Wytwórnia Filmów Fabularnych (Łódź)
- Laboratorium: Wytwórnia Filmów Fabularnych (Łódź)
- Obsada aktorska: Lucyna Winnicka (Marta), Leon Niemczyk (lekarz), Teresa Szmigielówna (żona adwokata), Zbigniew Cybulski (Staszek), Helena Dąbrowska (konduktorka), Ignacy Machowski (pasażer wagonu sypialnego), Roland Głowacki (morderca), Aleksander Sewruk (adwokat), Zygmunt Zintel (pasażer cierpiący na bezsenność), Tadeusz Gwiazdowski (konduktor), Witold Skaruch (ksiądz), Michał Gazda (pasażer umawiający się z żoną adwokata), Zygmunt Malawski (milicjant), Józef Łodyński (milicjant w cywilu), Kazimierz Wilamowski (pasażer śpiący w przedziale konduktorki), Jerzy Zapiór (wygłupiający się chłopak), Jerzy Ćwikliński (pasażer; nie występuje w napisach), Andrzej Herder (marynarz; nie występuje w czołówce), Barbara Horawianka (żona lekarza; nie występuje w napisach), Joanna Jóźwiakówna (dziewczyna z tranzystorem; nie występuje w czołówce), Ludwik Kasendra (pasażer; nie występuje w czołówce), Janusz Majewski (Janusz, chłopak dziewczyny z tranzystorem; nie występuje w czołówce), Czesław Piaskowski (pasażer; nie występuje w czołówce), Jadwiga Siennicka (pasażerka uderzona przez uciekającego mordercę; nie występuje w napisach), Henryk Staszewski (pasażer; nie występuje w napisach), Mieczysław Waśkowski (pasażer; nie występuje w czołówce)
Nagrody
- 1959 - Jerzy Kawalerowicz Wenecja (MFF)-Premio Evrotecnica im. Georgesa Meliesa
- 1959 - Lucyna Winnicka Wenecja (MFF)-wyróżnienie aktorskie
- 1959 - Jerzy Kawalerowicz Złota Kaczka (przyznawana przez pismo "Film") w kategorii: najlepszy film polski; przyznana w 1960
