ZAMACH (1958)
- Film fabularny
- Produkcja: Polska
- Rok produkcji: 1958
- Premiera: 1959. 01. 12
- Gatunek: Film wojenny
- Dane techniczne: Czarno-biały. 2222 m. 81 min.
Plenery: Warszawa (m. in. ul. Emilii Plater), Toruń (sceny na Moście Kierbedzia).
Wojenny dramat psychologiczny, rekonstrukcja udanego zamachu AK na szefa policji SS, generała Kutscherę, zwanego "katem Warszawy"; film odtwarza precyzyjne przygotowania i dramatyczny przebieg akcji, w której zginęli niemal wszyscy
zamachowcy, ale która przyniosła zamierzony cel - ograniczenie masowych egzekucji. Utrzymana w dokumentalnym stylu, ale nie dosłowna, rekonstrukcja przygotowań i zamachu dokonanego 1. 02. 1944 roku na dowódcę SS i policji na dystrykt warszawski, generała Kutscherę, inicjatora publicznych egzekucji w Warszawie.
Grupa młodych żołnierzy AK, dowodzona przez Zawadę, zdobywa niemiecki samochód. Marta przynosi wyprodukowane chałupniczo granaty. Ryś lustruje ulicę przed komendanturą . . . Zamach się udaje. Ryś zablokował samochodem drogę Kutschery, Czarny oddał śmiertelną serię z pistoletu maszynowego, Kolos zatrzymał granatami nadbiegających Niemców . . . Kilku zamachowców jest rannych. Orzeł i Zabawa wbrew rozkazowi wracają samochodem i trafiają na obławę - skaczą z mostu Kierbedzia do Wisły, gdzie dosięgają ich niemieckie kule . . . Większość zamachowców ginie, pozostali przy życiu walczą dalej. Marta przekazuje granaty na następną akcję.
"Jest to film niemal o technologii zamachu, o technologii walki podziemia z okupantem, film - chciałoby się powiedzieć - matematyczny, w którym pewna ludzka akcja zostaje prześledzona od początku do końca, szalenie szczegółowo, krok po kroku, nawet z kilkoma szkicami wstępnymi, dokładnymi pomiarami fotograficznymi. W tym filmie nie chodzi o polityczną genezę działania, czy jego skutki, nawet nie o psychologię" - pisał Aleksander Jackiewicz. Istniało jednak jeszcze coś, co odróżniało utwór Passendorfera od najsłynniejszych produkcji "szkoły polskiej". Tym czymś było optymistyczne, pełne nadziei zakończenie. Zamach na Kutscherę, choć okupiony ofiarami, powiódł się, a ci, którzy ocaleli, nie zaprzestali walki.
Ekipa
- Reżyseria: Jerzy Passendorfer
- Współpraca reżyserska: Kazimierz Kutz, Lech Lorentowicz
- Asystent reżysera: Marian Ziętkiewicz, Eugenia Kortała
- Scenariusz: Jerzy Stefan Stawiński
- Zdjęcia: Jerzy Lipman
- Operator kamery: Andrzej Gronau
- Współpraca operatorska: Zdzisław Borowczyk, Leon Jankowski
- Scenografia: Anatol Radzinowicz
- Współpraca scenograficzna: Halina Krzyżanowska, Cecylia Wróblewska, Albin Wejman
- Kostiumy: Jerzy Szeski
- Współpraca kostiumograficzna: Lidia Gryś
- Muzyka: Adam Walaciński
- Wykonanie muzyki: Orkiestra Polskiego Radia (Łódź)
- Dyrygent: Henryk Debich
- Dźwięk: Leszek Wronko
- Współpraca dźwiękowa: Adam Okapiec
- Montaż: Czesław Raniszewski
- Współpraca montażowa: Alina Faflik, Jerzy Pękalski
- Charakteryzacja: Stefan Szczepański, Anna Śmiech
- Konsultacja: Michał Issajewicz
- Kierownictwo produkcji: Kazimierz Gaszewski
- Kierownictwo zdjęć: Antoni Kieda, Tadeusz Waszak, Tadeusz Chojnacki
- Produkcja: Studio Filmowe (d. Zespół Filmowy) Iluzjon
- Laboratorium: Wytwórnia Filmów Dokumentalnych (Warszawa), Wytwórnia Filmów Fabularnych (Łódź)
- Obsada aktorska: Bożena Kurowska (Marta), Grażyna Staniszewska (Krysia), Zbigniew Cynkutis (Zbyszek "Zawada"), Andrzej Kostenko ("Kolos"), Roman Kłosowski ("Mały"), Tadeusz Łomnicki (Marek), Andrzej May ("Czarny"), Stanisław Mikulski (Jacek), Jerzy Nasierowski (Kajtek), Jerzy Pichelski ("Doktor Maks"), Wojciech Siemion ("Ryś"), Eugeniusz Szewczyk ("Orzeł"), Tomasz Zaliwski (Olek), Jan Dębski, Halina Drohocka (matka "Czarnego"), Irena Jaglarz (pasażerka tramwaju pomagająca "Rysiowi"), Witold Kałuski (lekarz zajmujący się "Rysiem" i "Kolosem"), Jan Kobuszewski (konspirator Jurek), Tadeusz Kosudarski (dowódca patrolu żandarmów), Irena Malkiewicz (matka Krysi), Bernard Michalski, Jerzy Molga, Adam Mularczyk (pan Józef, mechanik samochodowy), Sylwia Nowosielska, Roman Ordeński, Tadeusz Ordeyg-Małuszyński (Niemiec przyglądający się samochodwi zamachowców), Zbigniew Oksza, Ryszard Piekarski, K Pienkiewicz, Bożena Pietraszek, Rudolf Ratschka, Juliusz Roland, Witold Skaruch (asystent w Państwowej Wyższej Szkole Technicznej robiący granaty), Krystyna Szerenkowska (Nina), Danuta Wodyńska (właścicielka piwnicy - miejsca spotkań grupy), Seweryn Dalecki (nie występuje w napisach; informacja pochodzi z życiorysu aktora ze zbiorów Teatru Żydowskiego w Warszawie), Mieczysław Waśkowski (nie występuje w czołówce)
Nagrody
- 1959 - Mar Del Plata (MFF)-II nagroda Argentyńskiej Komisji Krytyki Teatralnej
- 1959 - Jerzy Stefan Stawiński Mar Del Plata (MFF)-nagroda za scenariusz
- 1959 - Mar Del Plata (MFF)-nagroda dla najlepszego filmu
- 1959 - San Sebastian (MFF)-nagroda FIPRESCI
- 1959 - Jerzy Stefan Stawiński San Sebastian (MFF)-wyróżnienie za scenariusz
- 1959 - Jerzy Passendorfer Meksyk (FFF)-nagroda za reżyserię
- 1960 - Guadaljara (FF)-Srebrne Sombrero
- 1963 - Cuneo (MFF o Ruchu Oporu)-Złoty Medal
