NIKODEM DYZMA
- Film fabularny
- Produkcja: Polska
- Rok produkcji: 1956
- Premiera: 1956. 10. 29
- Gatunek: Komedia, Film obyczajowy
- Dane techniczne: Czarno-biały. 3236 m. 107 min.
Satyryczna komedia obyczajowa, demaskująca - poprzez historię zawrotnej kariery hochsztaplera osiągającego fotel ministra - skorumpowanie sfer rządzących sanacyjnej Polski. Nikodem Dyzma to nędzarz bez pracy i dachu nad głową. Jedynym jego majątkiem jest frak, który ma mu ułatwić uzyskanie pracy fordansera w jednych z przedwojennych warszawskich nocnych lokali. Ale jego właściciel oświadcza, że Dyzma jest zbyt "prowincjonalny". Los zrządza, że Dyzma znajduje na ulicy zaproszenie na wytworny raut. Idzie tam, by oddać zaproszenie, licząc na jakiś napiwek. Wzięty jednak zostaje za jednego z gości i dzięki zbiegom okoliczności, a także zachowaniu uznanym za wysoce oryginalne i odważne, robi oszałamiającą karierę, zostaje nawet prezesem Państwowego Banku Zbożowego. Staje się ulubieńcem salonów, ma ogromne powodzenie u kobiet, ale wraca ciągle do Zuli, dziewczyny pracującej jako modelka. Choć szef policji i główny antagonista Dyzmy znają prawdę o nim - milczą. Demistyfikacja Dyzmy groziłaby bowiem kompromitacją najwyższych sfer i stosunków panujących w ówczesnym polskim establishmencie. A Dyzmę czekają nowe zaszczyty . . .
Krytyka nie przyjęła "Nikodema Dyzmy" anno domini 1956 życzliwie. Nie pomógł nawet Adolf Dymsza w tytułowej roli. Zupełnie innego zdania była publiczność, która waliła do kin drzwiami i oknami. Mimo sukcesu frekwencyjnego Jan Rybkowski po blisko ćwierćwieczu ponownie sięgnął po powieść Mostowicza. W efekcie powstał siedmioodcinkowy serial z genialną kreacją Romana Wilhelmiego. Tym razem zarówno widzowie, jak i krytycy nie mieli powodów do wybrzydzań.
Ekipa
- Reżyseria: Jan Rybkowski
- Reżyser II: Henryk Hechtkopf
- Współpraca reżyserska: Hieronim Przybył, Stanisław Bareja, Konrad Paradowski, Marian Ziętkiewicz, Halina Lachowicz
- Scenariusz: Ludwik Starski
- Zdjęcia: Władysław Forbert
- Operator II: Franciszek Kądziołka, Stanisław Loth
- Współpraca operatorska: Ludwik Pełka, Zdzisław Borowczyk
- Oświetlenie: Julian Zwierzyński
- Scenografia: Anatol Radzinowicz
- Współpraca scenograficzna: Tadeusz Myszorek, Marek Iwaszkiewicz
- Malarstwo: Józef Galewski
- Kostiumy: Irena Nowicka, Jerzy Szeski
- Muzyka: Jerzy Harald
- Wykonanie muzyki: Orkiestra Rozgłośni Śląskiej Polskiego Radia (Stalinogród [Katowice])
- Dyrygent: Jerzy Harald
- Dźwięk: Jan Czerwiński, Jan Radlicz
- Współpraca dźwiękowa: Feliks Zakrzewski, Józef Tomporek
- Montaż: Czesław Raniszewski
- Współpraca montażowa: Anna Rubińska
- Charakteryzacja: Jan Dobracki
- Współpraca charakteryzatorska: Zbigniew Dobracki, Anna Śmiech
- Kierownictwo produkcji: Zygmunt Szyndler, Tadeusz Karwański
- Kierownictwo zdjęć: Włodzimierz Śliwiński, Henryk Szlachet, Antoni Rosiak, Henryk Strzebiecki
- Produkcja: Zespół Filmowy Rytm, Zespół Produkcyjny ZAF (Zespół Autorów Filmowych)
- Atelier: Wytwórnia Filmów Fabularnych (Łódź)
- Laboratorium: Wytwórnia Filmów Fabularnych (Łódź)
- Obsada aktorska: Adolf Dymsza (Nikodem Dyzma), Urszula Modrzyńska (Zula), Tadeusz Gwiazdowski (Gabryś, "sąsiad" Dyzmy spod mostu Poniatowskiego, potem jego lokaj), Kazimierz Fabisiak (Leon Kunicki), Ewa Krasnodębska (Nina Kunicka), Lech Madaliński (pułkownik Wareda), Andrzej Bogucki (Władysław Jaszuński, minister rolnictwa), Edward Dziewoński (Jan Ulanicki, wiceminister rolnictwa), Stanisław Milski (Owsik, właściciel dancingu "Gigolo"), Kazimierz Wilamowski (dyrektor Terkowski), Tadeusz Fijewski (Jarec, nadinspektor policji), Halina Dobrowolska (córka Kunickiego), Zygmunt Chmielewski (prezes Artur Rakowiecki), Krystyna Ciechomska (prezesowa Rakowiecka), Jerzy Bielenia (piosenkarz śpiewający piosenkę "Byczo będzie"), Antoni Biliczak, Bolesław Bolkowski, Seweryn Butrym (redaktor), Adam Daniewicz, Edmund Fetting (gość na balu), Aleksander Gąssowski (premier), Urszula Hałacińska, Zbigniew Jabłoński (dyrektor Wandryszewski, urzędnik Państwowego Banku Zbożowego), Emil Karewicz (Melonek, komisarz policji), Lidia Korsakówna (prostytutka w restauracji), Stanisław Kwaskowski, Barbara Leleniewska, Małgorzata Lorentowicz (generałowa Dobicińska), Karol Leszczyński, Zdzisław Lubelski (właściciel restauracji), Ludmiła Łączyńska (hrabina Koniecpolska), Jan Łopuszniak, Helena Makowska (hrabina Czarska), Józef Matuszewski, Jerzy Michalewicz, Henryk Modrzewski (urzędnik Państwowego Banku Zbożowego), Leon Niemczyk (tłumacz mister Coxa), Maria Nowotarska, Janina Niczewska, Władysław Osto-Suski (mężczyzna podlizujący się Terkowskiemu), Kazimierz Pawłowski (mister Cox), Eugeniusz Solarski, Jarema Stępowski (radca, wysłannik pana prezydenta), Władysław Staszewski (dyrektor departamentu), Janusz Ściwiarski, Wanda Stanisławska (dama z towarzystwa), Tadeusz Samogi (porucznik, podwładny Waredy), Zofia Szancerowa, Józef Teryks, Władysław Olszyn, Jerzy Walden, Lidia Wysocka (piosenkarka śpiewająca piosenkę o Dyzmie), Kazimierz Wichniarz (członek świty Waredy), Stefan Witas (kierownik sklepu), Zygmunt Zintel (Ignacy, pianista na dancingu "Gigolo"), Stanisław Bareja (kamerdyner Kunickiego; nie występuje w czołówce), Ryszard Filipski (złodziej; nie występuje w czołówce), Eugenia Herman (sekretarka Dyzmy w Państwowym Banku Zbożowym; nie występuje w czołówce), Czesław Lasota (obserwator pojedynku zapaśników; nie występuje w czołówce), Teresa Lipowska (kobieta towarzysząca w restauracji złodziejowi; nie występuje w czołówce), Gustaw Lutkiewicz (policjant; nie występuje w czołówce), Katarzyna Łaniewska (dziewczyna spod mostu Poniatowskiego; nie występuje w czołówce), Roman Polański (boy na przyjęciu w Hotelu Europejskim; nie występuje w czołówce), Ryszard Ronczewski (mężczyzna na schodach mostu Poniatowskiego; nie występuje w czołówce), Mieczysław Stoor (knajak; nie występuje w czołówce), Zdzisław Szymański (pijaczek; nie występuje w czołówce), Tadeusz Teodorczyk (strażnik w Państwowym Banku Zbożowym; nie występuje w czołówce), Edward Wichura (dziennikarz; nie występuje w czołówce)
Varia
- Piosenka:
- Słowa piosenki (-nek) : Ludwik Starski
- Muzyka piosenki (-nek) : Jerzy Harald
Pierwowzory
- Pierwowzór: KARIERA NIKODEMA DYZMY
- Gatunek: Powieść
- Autor pierwowzoru: Tadeusz Dołęga-Mostowicz
Patrz także:
- 1980 - KARIERA NIKODEMA DYZMY
- 2002 - KARIERA NIKOSIA DYZMY
