ULICA GRANICZNA
- Film fabularny
- Produkcja: Polska
- Rok produkcji: 1948
- Premiera: 1949. 06. 23
- Gatunek: Film wojenny
- Dane techniczne: Czarno-biały. 3449 m. 115 min.
Plenery: Łódź, Warszawa.
- Fot. Muzeum Kinematografii w Łodzi
- Galeria zdjęć (20)
Opowieść o losach gromadki warszawskich dzieci - polskich i żydowskich na tle dramatycznych, wojennych wydarzeń. Sam reżyser określił "Ulicę Graniczną" jako "film o małych ludziach na tle wielkiej epoki". Ukazywał różne postawy Polaków wobec holocaustu: od otwartego sprzyjania Niemcom w zbrodniczych poczynaniach wobec Żydów, poprzez obojętność, po narażanie życia w dziele niesienia pomocy mieszkańcom getta. Film nie kończył się optymistycznym akcentem, nie takie było zresztą założenie reżysera, który chciał, żeby "widz opuszczający projekcję miał uczucie, że sprawa faszyzmu i rasistowskich prześladowań człowieka nie jest zakończona". Film otrzymał Złoty Medal na MFF w Wenecji w 1948 r.
Warszawa, lato 1939 r. W jednej z kamienic przy ulicy Granicznej mieszkają z rodzicami: Jadzia - córka doktora Białka, Władek - syn urzędnika bankowego Wojtana, Bronek - syn dorożkarza Cieplikowskiego, Fredek - syn właściciela restauracji, Kuśmiraka, oraz mały Dawidek - syn elektrotechnika Natana i wnuk ubogiego krawca Libermana. Nadchodzi wojna, zaczyna się okupacja niemiecka. Wojtan i Natan wyruszają na front. Kuśmirak podpisuje volkslistę i obsługuje
Niemców w swojej restauracji. Natan Liberman wraca z niewoli, przepowiada rychłe utworzenie getta. Doktor Białek przeczesuje dokładnie swoje mieszkanie, aby oczyścić je z wszelkich pamiątek mogących zdradzić żydowskie pochodzenie rodziny. Niestety, Kuśmirakowie zdobywają rękami Fredka jeden z takich dowodów - fotografię dziadka doktora Białka, która odtąd służy im do szantażowania doktora.
W mieszkaniu Libermanów gestapowcy znajdują mundur oficerski zbiegłego z oflagu Wojtana, ale stary krawiec mimo katowania nie wydaje sąsiada. Rodzina Libermanów zostaje przeniesiona do getta. Udaje się tam również doktor Białek, który nie chce się ukrywać ani walczyć z szantażystami. Kuśmirakowie obejmują zwolnione przez niego 5-pokojowe mieszkanie.
Mijają miesiące. Dawidek przekrada się często na "aryjską" stronę, gdzie jest dożywiany przez Bronka zajmującego się handlem. Walczący w podziemiu Wojtan odwiedza syna, wyjawia Władkowi, że to staremu Libermanowi zawdzięcza swoje ocalenie. Pod wpływem słów ojca chłopak zmienia swoje nastawienie do Żydów. Niczego dotąd nieświadoma Jadzia, mieszkająca na wsi u ciotki, trafia w poszukiwaniu ojca do swego dawnego mieskania, gdzie Fredek Kuśmirak brutalnie uświadamia jej prawdę. Ale kiedy próbuje wydać Niemcom Jadzię jako Żydówkę, sam zostaje omyłkowo przez nich zastrzelony. Wiosną 1943 roku wybucha powstanie w getcie warszawskim. Wujek Dawidka, Natan, ginie w walce. Dziadek wybiera bierną śmierć w płomieniach. Jadzia z Dawidkiem, korzystając z pomocy swych przyjaciół, wydostają się kanałami z getta, lecz Dawidek wraca do płonącego i ginącego już getta. Władek daje mu rewolwer - najcenniejszą pamiątkę po ojcu, który zginął w łapance.
Fragment filmu
Ekipa
- Reżyseria: Aleksander Ford
- Asystent reżysera: Olga Fordowa, Karel Beran, Zbigniew Kuźmiński
- Scenariusz: Ludwik Starski, Aleksander Ford, Jean Forge
- Scenopis: Ludwik Starski, Aleksander Ford, Jean Forge
- Zdjęcia: Jaroslav Tuzar
- Operator II: Alois Jiracek, Olgierd Samucewicz
- Scenografia: Stepan Kopecky
- Asystent scenografa: Adam T. Nowakowski
- Kierownictwo budowy dekoracji: Anatol Radzinowicz
- Muzyka: Roman Palester
- Wykonanie muzyki: Filmowa Orkiestra Symfoniczna CSR (Czechosłowacja)
- Dyrygent: Milivoj Uzelace
- Dźwięk: Miroslav Prokes, Josef Zavadil, Józef Koprowicz
- Montaż: Jirina Lukesova
- Charakteryzacja: Vaclav Krolop, Erna Beranova
- Konsultacja: Rachela Auerbach, Henoch Kon (muzyczne motywy żydowskie)
- Efekty pirotechniczne: Marian Lis, J Rokos
- Kierownictwo produkcji: Aleksander Suchcicki, Jaroslav Niklos
- Kierownictwo zdjęć: Robert Vyhlidka, Julian Appel
- Asystent kierownika produkcji: Vladimir Hrubes
- Sekretariat planu: Marta Klikarova
- Produkcja: Wytwórnia Filmów Fabularnych (Łódź)
- Atelier: Studio Filmowe Barrandov
- Laboratorium: Studio Filmowe Barrandov, Wytwórnia Filmów Fabularnych (Łódź)
- Plenery: Wytwórnia Filmów Fabularnych (Łódź)
- Obsada aktorska: Mieczysława Ćwiklińska (panna Klara, nauczycielka Jadzi), Jerzy Leszczyński (doktor Józef Białek), Władysław Godik (krawiec Liberman), Władysław Walter (dorożkarz Cieplikowski, ojciec Bronka), Jerzy Pichelski (Kazimierz Wojtan), Tadeusz Fijewski (2 role: Bronek Cieplikowski, fryzjer strzygący Kuśmiraka; w drugiej roli niewymieniony w napisach), Józef Munclinger (Kuśmirak), Robert Vrchota (gestapowiec Hans, narzeczony Wandy), Stefan Śródka (Natan, zięć Libermana), Eugeniusz Kruk (Fredek, syn Kuśmiraka), Jerzy Złotnicki (Dawidek, wnuk Libermana), Dionizy Ilczenko (Władek, syn Wojtana), Maria Broniewska (Jadzia Białkówna), Justyna Karpińska (Wanda, córka Kuśmiraka), Maria Żabczyńska (żona Wojtana), Irena Renard, Janina Łukowska (Estera, starsza córka Libermana, matka Dawidka), Halina Racięcka (Regina, młodsza córka Libermana, żona Natana), Gustav Nezval, Antonin Holzinger, Karel Hradilak, Jaroslav Orlicky, P Marek, N Zarina, Bronisław Darski (dozorca Walenty), Edward Dziewoński (feldfebel), S Borowski, Karol Koszela, Stanisław Bieliński (żandarm przeprowadzający rewizję; nie występuje w czołówce), Ida Kamińska (Helena, ciotka Jadzi; nie występuje w czołówce), Maria Kędzierska (nie występuje w czołówce; informacja za "Almanachem Sceny Polskiej 1984/85"), Wincenty Łoskot (nie występuje w czołówce), Wojciech Pilarski (strażak; nie występuje w czołówce), Helena Puchniewska (barmanka Piszczykowa z baru "Pod Jeleniem"; nie występuje w czołówce)
Nagrody
- 1948 - Wenecja (MFF)-Złoty Medal
Varia
- Piosenka: WARSZAWSKIE DZIECI
- Muzyka piosenki (-nek) : Andrzej Panufnik
- Słowa piosenki (-nek) : Stanisław Ryszard Dobrowolski
