KARIERA NIKODEMA DYZMY
- Serial fabularny
- Produkcja: Polska
- Rok produkcji: 1980
- Premiera: 1980. 04. 06
- Dane techniczne: Barwny.
Plenery: m. in. Łódź (ul. Moniuszki, Piotrkowska), Zaborów (ówczesny "Dom Dziennikarza" - filmowy Koborów), Nieborów (ogrody pałacowe - scena rozmowy Żorża Ponimirskiego z Dyzmą), Warszawa (róg Al. Ujazdowskich i ul. Wilczej, lotnisko na Bemowie).
W książkach Dołęgi-Mostowicza odnaleźć można najważniejsze zalety dobrego scenariusza: wyraziście zarysowane postaci, przejrzystą i logiczną dramaturgię, klarowność wszystkich wątków. Nic więc dziwnego, że Tadeusz Dołęga-Mostowicz (1898-1939) został uznany za najbardziej "filmowego" ze wszystkich pisarzy dwudziestolecia międzywojennego. Większość jego powieści przeniesiono na ekran - od debiutanckiej "Kariery Nikodema Dyzmy" poprzez "Znachora", "Profesora Wilczura", "Doktora Murka" po "Pamiętnik pani Hanki". Wszystkie cieszyły się w swoim czasie ogromną popularnością, autor do dziś określany jest jako twórca rodzinnego modelu literatury popularnej. "Kariera Nikodema Dyzmy" to najwybitniejsza powieść Dołęgi-Mostowicza. Z jej narodzinami wiąże się pewna legenda literacka. Pisarz, wówczas skromny dziennikarz, po opublikowaniu krytycznego artykułu o Józefie Piłsudskim, został dotkliwie pobity przez oficerów Marszałka. Wtedy obmyślił niebanalną zemstę - postanowił napisać książkę, która skompromitowałaby ludzi władzy i istniejące układy towarzysko-polityczne, ujawniła mechanizm, który pozwala nieukom i głupkom zajmować lukratywne posady i dochodzić do wysokich godności w państwie. Zrodzona "z potrzeby chwili" powieść okazała się zaskakująco ponadczasowa, uniwersalna. "Dyzma to postać nieśmiertelna - napisał branżowy "Ekran" po premierze serialu. - Ma on nie tylko swoich poprzedników, ale również następców. Jest wszechobecny w każdym czasie i w każdym miejscu. Różną przybiera postać, ale jest. Uśmiecha się głupio, a otoczenie widzi w tym uśmiechu coś zagadkowego. Mówi głupstwa, a ludzie szukają w tym głębi. Prostak, a wielu stara się dostrzec w nim oryginała. Nikt nie krzyknie "król jest nagi", chyba że będzie to dziecko lub wariat, jak Żorż Ponimirski. Zawoła on "z was się śmieję", a nikt mu nie wierzy, bo nikt nie wierzy wariatom, a wielu czci głupków, hochsztaplerów i ćwierćinteligentów!" Telewizyjna ekranizacja Jana Rybkowskiego to "drugie podejście" reżysera do tej powieści - w 1956 r. zrealizował kinową wersję "Kariery Nikodema Dyzmy", z Adolfem Dymszą w roli tytułowej. W serialu postać karierowicza brawurowo zagrał Roman Wilhelmi, otrzymał zresztą za tę rolę "Złoty Ekran". Pochlebne recenzje zebrał również Jerzy Bończak jako Krzepicki, wiecznie ukryty za plecami szefa, a przecież nieodzowny dla takich jak Dyzma "panów prezesów". Postać szczególnie sugestywną i pełną wyrazu stworzył też Bronisław Pawlik jako świeżo upieczony ziemianin Kunicki, który ma kompleksy wobec starej arystokracji, ale jest przekonany, że za pieniądze można mieć i załatwić wszystko. Nagrodę indywidualną za montaż obrazu filmowego serialu otrzymała Wiesława Otocka na IV Festiwalu Polskiej Twórczości Telewizyjnej Olsztyn '80.
Ekipa - lista skrócona
- Reżyseria: Jan Rybkowski, Marek Nowicki
- Scenariusz: Jan Rybkowski, Marek Nowicki, Witold Orzechowski
- Zdjęcia: Marek Nowicki
- Scenografia: Andrzej Haliński
- Dekoracja wnętrz: Albina Barańska, Ewa Braun
- Kostiumy: Marta Kobierska
- Muzyka: Piotr Marczewski
- Dźwięk: Janusz Rosół
- Montaż: Wiesława Otocka
- Charakteryzacja: Irmina Romanis, Janina Sękowska
- Kierownictwo produkcji: Jan Szymański, Ryszard Barski
- Produkcja: Zespół Filmowy Silesia
- Obsada aktorska: Roman Wilhelmi (Nikodem Dyzma), Józef Grzeszczak (portier; nie występuje w napisach), Czesław Magnowski (szynkarz; nie występuje w napisach)
Nagrody
- 1980 - Wiesława Otocka Olsztyn (Festiwal Polskiej Twórczości Telewizyjnej)-nagroda jury za montaż filmu
- 1981 - Roman Wilhelmi Złoty Ekran (przyznawany przez pismo "Ekran") za wybitne osiągnięcia artystyczne w dziedzinie aktorstwa telewizyjnego, ze szczególnym uwzględnieniem jego ról w serialu "Kariera Nikodema Dyzmy" i w spektaklu "Proces"
- 1980 - Roman Wilhelmi Nagroda Przewodniczącego Komitetu d/s Radia i Telewizji I stopnia
- 1980 - Jan Rybkowski Nagroda Przewodniczącego Komitetu d/s Radia i Telewizji nagroda zespołowa I stopnia wraz z Markiem Nowickim
- 1980 - Marek Nowicki Nagroda Przewodniczącego Komitetu d/s Radia i Telewizji nagroda zespołowa I stopnia wraz z Janem Rybkowskim
- 1999 - Koniec wieku - ankieta "Polityki" 17 miejsce w ankiecie "Programy, filmy i seriale telewizyjne"
Pierwowzory
- Pierwowzór: KARIERA NIKODEMA DYZMY
- Gatunek: Powieść
- Autor pierwowzoru: Tadeusz Dołęga-Mostowicz
Patrz także:
- 1956 - NIKODEM DYZMA
- 2002 - KARIERA NIKOSIA DYZMY
