AND THE VIOLINS STOPPED PLAYING
- Tytuł alternatywny: I SKRZYPCE PRZESTAŁY GRAĆ
- Film fabularny
- Produkcja: Polska, USA
- Rok produkcji: 1988
- Gatunek: Film wojenny
- Dane techniczne: Barwny. 3523 m. 116 min.
Rok 1942. Cygańska Rodzina Mirgów mieszka w okupowanej Warszawie. Dymitr Mirga wraz z żoną Walą i synem Romanem pracują jako muzycy w jednej z restauracji na Starym Mieście. Tam spotykają się z doktorem Mengele, miłośnikiem i znawcą cygańskiej muzyki. Nasilają się represje hitlerowskie wobec Cyganów. Zaniepokojony Dymitr jedzie do Brześcia, gdzie stacjonuje rodzinny tabor, ostrzec swoich bliskich przed zbliżającym się niebezpieczeństwem. Niemiecki pułkownik Kruger uspokaja jednak Cyganów, mówi, że nic im nie grozi, nakłania też, aby przenieśli się do getta, na miejsce zwolnione przez Żydów. Między Dymitrem a przywódcą rodu narasta konflikt wokół decyzji o przyszłość rodziny. Potęguje go odwzajemniona miłość Romana do Mirgi, dziewczyny obiecanej synowi przywódcy rodu. Wiadomość o wywiezieniu z getta podstępnie zgromadzonych tam Cyganów potwierdza rację Dymitra. Dostaje on przywództwo. Tabor rozpoczyna dramatyczną ucieczkę. Roman i Zoya pobierają się. Dymitrowi udaje się przeprowadzić swoją grupę - są już na Węgrzech. Nadzieję na spokojne życie niweczy wkroczenie Niemców. Zostają rozpoznani jako polscy Cyganie - Polska Roma - i odtransportowani do Oświęcimia. Dymitr ratuje w czasie podróży swoją córkę Marę wyrzucając dziecko z wagonu w pobliżu wiejskiej chaty na terenie Polski. Ciężka praca i choroby wyniszczają siły Cyganów. Umierają Zoya i ojciec Dymitra. W nocy z 31 lipca na 1 sierpnia, hitlerowcy mordują większość Cyganów zgromadzonych w Oświęcimiu. Ocalała niewielka grupa młodych, a wśród nich Roman i Koro, postanawia uciec. Zapamiętali dom pod lasem, do którego uciekła Mara, wyrzucona przez Dymitra z pociągu. Tam też, u wiejskiej kobiety, znajdują schronienie.
Ekipa
- Reżyseria: Alexander Ramati
- Współpraca reżyserska: Zbigniew Gruz, Krzysztof Maj, Marcin Sznajder, Ewa Andrzejewska, Jacek Górnowicz, Maria Telenkiewicz (w czołówce nazwisko: Jelenkiewicz), Elsa Chabrol
- Scenariusz: Alexander Ramati
- Zdjęcia: Edward Kłosiński
- Operator kamery: Dariusz Kuc
- Współpraca operatorska: Jan Górski, Jerzy Kmin
- Scenografia: Teresa Smus
- Współpraca scenograficzna: Wojciech Tomasz Biernawski (w rzeczywistości współautor scenografii do filmu), Jacek Turewicz
- Dekoracja wnętrz: Ewa Braun
- Rekwizyty: Jan Bobka (nie występuje w czołówce)
- Kostiumy: Elżbieta Radke
- Współpraca kostiumograficzna: Małgorzata Krysińska, Violetta Jeżewska, Aleksandra Dąbrowska
- Muzyka: Leopold Kozłowski, Zdzisław Szostak
- Wykonanie muzyki: Filharmonia Łódzka (orkiestra), Roma (zespół cygański)
- Konsultacja muzyczna: Unisława Głażewska (w czołówce imię: Sławomira)
- Choreografia: Krystyna Mietelska, Ryszard Jędrzejczak
- Dźwięk: Janusz Rosół, Józef Druś
- Mikrofoniarz: Piotr Ćwikliński (nie występuje w napisach)
- Montaż dźwięku: Jim Roddan, Michael Hart
- Realizacja dubbingu: John Haywood
- Montaż: Mirosława Garlicka
- Współpraca montażowa: Halina Nawrocka, Aurelia Rut
- Charakteryzacja: Anna Adamek, Magdalena Łęcka, Beata Matuszczak
- Fotosy: Krzysztof Wellman
- Konsultacja: Adam Bartosz (d/s cygańskich), Lech Mróz (d/s cygańskich), Kazimierz Smoleń (d/s Oświęcimia), Wojciech Tomasz Biernawski (ds. koni; nie występuje w czołówce)
- Ewolucje kaskaderskie: Marcin Sznajder (nie występuje w napisach)
- Kierownictwo produkcji: Michał Szczerbic
- Organizacja produkcji: Grażyna Kozłowska, Anna Wajs, Waldemar Król, Ewa Brodzka, Maciej Skalski, Magdalena Szwarcbart
- Asystent kierownika produkcji: Andrzej Traliszewski (nie występuje w napisach)
- Kierownictwo planu: Władysław Barański
- Koordynacja produkcyjna: Andre Maes
- Producent wykonawczy: Krzysztof Zanussi
- Producent: Alexander Ramati
- Producent towarzyszący: Judy Hecht
- Produkcja: Studio Filmowe (d. Zespół Filmowy) Tor, David Films Inc. USA
- Postprodukcja: Pinewood Studios (Wlk. Brytania), Wytwórnia Filmów Fabularnych (Łódź)
- Laboratorium: Rank (Londyn)
- Obsada aktorska: Horst Buchholz (Dymitr Mirga; w napisach nazwisko: Bucholz), Maya Ramati (Zoya Natkin, żona Romana), Piotr Polk (Roman Mirga, syn Dymitra), Didi Ramati (Wala Mirga, żona Dymitra), Zitto Kazann (Mikita, starszy taboru), Marcin Troński (Josef Mengele), Wojciech Pastuszko (Koro, syn Mikity), Jacek Sas-Uhrynowski (Paweł, przyjaciel Romana), Marne Maitland (Sandu, ojciec Dymitra), Bettina Milne (Rosa, matka Dymitra), Aleksander Bardini (Szura Greczko), Marek Barbasiewicz (hrabia Paszkowski), Jerzy Nowak (profesor Epstein, lekarz w Oświęcimiu), Kasia Siwak (Mara, córka Dymitra), Aldona Grochal (siostra Wali), Wiesław Wójcik (Bora Natkin, ojciec Zoyi), Ernestyna Winnicka (matka Zoyi), Jan Machulski (pułkownik Kruger, dowódca niemiecki w Brześciu Litewskim), Władysław Komar (Dombrowski, starszy szczepu Kelderari), Michele Marlowe (Alicja), Wiktor Zborowski (Tomasz), Krzysztof Świętochowski (Franko), Aleksander Ford (Zenon), Judy Hecht (żona Zenona), Ewa Telega (Ira), Jerzy Turek (polski chłop), Wojciech Wysocki (dowódca oddziału partyzanckiego), Włodzimierz Jasiński (pop), Edward Dobrzański (Kola, polski chłop), Hanna Wrycza (Zofia, Polka mieszkająca naprzeciwko getta), Margita (Małgorzata) Dukiet (matka Zofii), Juliusz Berger (Cygan słowacki), Cezary Morawski (kapitan Brond w Oświęcimiu), Bogusław Sobczuk (Rudolf Hoss , komendant obozu w Oświęcimiu), Barbara Rachwalska (pani Stefa, opiekunka Mary pod Oświęcimiem), Emilian Kamiński (śpiewak cygański na wigilii), Celina Ciecierska (śpiewaczka cygańska), Robert Majewski (śpiewak cygański), Bogumił Antczak (lekarz w Oświęcimiu; nie występuje w czołówce), Aleksiej Awdiejew (nie występuje w czołówce), Elżbieta Bielska-Graczyk (nie występuje w czołówce), Irena Byszewska (nie występuje w czołówce), Jerzy Frydrych (nie występuje w czołówce), Jan Hencz (nie występuje w czołówce), Ryszard Jasiński (nie występuje w czołówce), Leszek Kubanek (nie występuje w czołówce), Tomasz Mędrzak (nie występuje w czołówce), Bogdan Michalak (nie występuje w czołówce), Jarosław Pilarski (nie występuje w czołówce), Marek Probosz (uczestnik balu sylwestrowego u hrabiego Paszkowskiego; nie występuje w czołówce), Wojciech Skibiński (policjant; nie występuje w czołówce), Sylwester Zawadzki (nie występuje w czołówce), Jerzy Zelnik (Danko Muler, kuzyn Dymitra, uciekinier z warszawskiego getta; nie występuje w czołówce)
Pierwowzory
- Pierwowzór: I SKRZYPCE PRZESTAŁY GRAĆ
- Gatunek: Powieść
- Autor pierwowzoru: Alexander Ramati


















