filmpolski.pl: Film fabularny 1945-

POPIELEC

Zanim "Popielec" wszedł na polskie ekrany, dostał na włoskim festiwalu "Teleconfronto" specjalne wyróżnienie za "oryginalny, wolny od retoryki sposób pokazania życia wsi polskiej w czasie okupacji hitlerowskiej". Zwykle zagraniczne nagrody dla rodzimych filmów sprzyjają ich pozytywnej recepcji nad Wisłą. W przypadku "Popielca" było jednak inaczej. Już po emisji pierwszych odcinków w prasie branżowej i nie tylko rozpętała się burza. Twórcom serialu zarzucono szokowanie brutalnością i erotyzmem. Do rozmaitych redakcji nadchodziły dziesiątki listów od czytelników oburzonych tak negatywnym potraktowaniem chłopów, odmawianiem im patriotycznych uczuć i wierności jakimkolwiek ideałom. Były wszakże i głosy broniące "Popielca". Chwalono cykl za próbę odbrązowienia legend o ludowym patriotyzmie, doceniano odrzucenie kultywowanych przez film polski stereotypów o wojennym bohaterstwie, poświęceniu i ofierze. Zwolennicy "Popielca" interpretowali go jako nie tyle obrazę moralności czy uczuć pewnej grupy społecznej, lecz jako zapis stanu świadomości "porażonej wojną", dramat ludzi zagubionych, który pogrążają się w coraz większej degrengoladzie. Scenariusz "Popielca" powstał na kanwie powieści Włodzimierza Kłaczyńskiego. Jednym z jej adaptatorów na potrzeby ekranu był Wiesław Myśliwski. Nazwisko autora "Pałacu", widniejące w czołówce serialu, wydatnie wzmacnia argumenty za prawdopodobieństwem przedstawionych w nim wydarzeń. Głównym bohaterem "Popielca" jest młody chłop Józuś Garstka.

Ekipa

Nagrody

Pierwowzory

UCIECZKA (1)

Akcja cyklu zaczyna się w chwili, gdy wspólnie ze swoim przyjacielem Półpankiem ucieka z rąk granatowej policji. Obaj ukrywają się u rodziny Półpanka. Niebawem Józuś nawiązuje romans z młodą żoną Płonki. Miejscowy nauczyciel Dobrowolski zaczyna organizować tajne nauczanie. We wsi pojawia się też "nowy" nazwiskiem Bebłok. Pewnego dnia Półpanek proponuje Józusiowi, by wspólnie przystąpili do leśnej partyzantki. Nie jest to jednak takie łatwe, gdyż dwójką przyjaciół bardzo interesuje się Waluś, domniemany konfident.

Ekipa

PÓŁPANEK (2)

Józuś, nie bacząc na czyhające zewsząd niebezpieczeństwa, kontynuuje romans z Leonką. Niemcy urządzają obławę na miejscowych Żydów. Pomaga im Waluś. Niedługo zostaje ciężko pobity. Lokalna społeczność podejrzewa, że to sprawka Półpanka, który wszakże stanowczo zaprzecza. Jego sytuację dodatkowo pogarsza miejscowy ciemny typ Połyszko, który winą za napad swej bandy na spokojnego gospodarza obciąża właśnie Półpanka. Ten jednak dowiaduje się o tym i postanawia ująć prawdziwych sprawców. Tymczasem granatowa policja szykuje obławę na niego i Józusia.

Ekipa

DZICYZNA (3)

Po ucieczce z obozu wraca do wsi Żyd Szymek Cukerbrot. Jest chory na gruźlicę. Stary Hladik ukrywa go na dziczyźnie, gdzie przebywają już Józuś i Półpanek. Chcąc nie chcąc muszą doglądać chorego. Tymczasem dociera do nich wieść o aresztowaniu ojca Józusia. Półpanek nawiązuje kontakt z kapitanem Kruszyną, który organizuje partyzantkę.

Ekipa

DYMY (4)

Siwek zwabia Józusia i Półpanka do Płonków, by w ten sposób wydać ich Niemcom. Jednak w czasie obławy dwóm młodym chłopom udaje się uciec. Rozwścieczeni naziści zabijają Mateusza, gwałcą i mordują Leonkę, a ich dom puszczają z dymem. Półpanek domyśla się, że Siwek zdradził. Nocą wspólnie z Józusiem idą do tartaku. Dochodzi do walki, w której Półpanek ginie.

Ekipa

HEROD (5)

We wsi odbywa się wesele Miśki, na którym rej wodzi Siwek. Józuś wykorzystuje brak czujności swego wroga i zabija go. Zamach na konfidenta pociąga za sobą represje Niemców. Ich nowy komendant Wykukal wprowadza terror i bierze zakładników. Tymczasem Józuś przystępuje do oddziału Kruszyny. Stopniowo też zdobywa coraz większą sympatię Zośki.

Ekipa

PODMUCH (6)

Wojna dobiega końca. Faszyści wycofują się. W okolicy pojawiają się oddziały Armii Czerwonej. Kruszyna dowiaduje się, że w Bukowie władza jest już w rękach PKWN. Józuś wstępuje do milicji, nawiązuje romans z Hanką. Jednak miejscowy starosta aresztuje go ze względu na dawne porachunki. Wkrótce Józusiowi udaje się uciec. Znów musi się ukrywać, gdy tymczasem życie wokoło powoli wraca do normy.

Ekipa

ŚLUB (7)

Józuś ukrywa się u Kaczorkowej. Niebawem kobieta dowiaduje się, że młody partyzant uwiódł jej córkę. Dochodzi do ślubu Józusia z Zośką. Tymczasem w okolicy znów dzieją się niedobre rzeczy. Podczas napadu ginie stara Mrozkowa. Podejrzenie pada na Józusia, lecz ten wykrywa, że sprawcą zbrodni jest Walerek. Nadchodzi czas reformy rolnej. Jej wprowadzanie nadzoruje Nogaj, który naciska na aresztowanie Józusia. Kiedy po wykonaniu swych obowiązków wraca do Bukowa, Józuś wraz z Nozdrem zaczają się w lesie i zabija go.

Ekipa

AMNESTIA (8)

Władze ogłaszają amnestię dla wszystkich, którzy złożą broń i wyjdą z lasu. Milewski ma nadzieję, że teraz Józuś ujawni się, lecz ten jak gdyby nigdy nic dokonuje kolejnego napadu. Kuźnik, morderca Mrozkowej, zostaje aresztowany. Obława na Józusia i Nozdra nie przynosi rezultatów. Poszukiwani postanawiają zlikwidować swego prześladowcę i urządzają napad na posterunek milicji. Milewski ginie, lecz w czasie ucieczki Józuś zostaje ranny, dzięki czemu wpada w ręce ścigających.

Ekipa

PO LATACH . . . (9)

Po amnestii Józuś wraca do Błędnej. Jego żona Zośka związała się z Nozdrem, ale Józuś z właściwym sobie uporem postanawia odbudować dawne życie. Robi to jednak w starym, bezwzględnym stylu. Za zagrabione pieniądze kupuje konia i buduje dom. Odbiera dawnemu kompanowi Zośkę. Przestraszona kobieta decyduje się na zabieg u znachorki, by usunąć ciążę, w którą zaszła z Nozdrem. Wskutek powikłań trafia do szpitala. Podczas choroby żony Józuś uświadamia sobie, że tylko ją tak naprawdę kocha.

Ekipa

Wersja do druku