WAHADEŁKO
- Film fabularny - telewizyjny
- Produkcja: Polska
- Rok produkcji: 1981
- Premiera: 1981. 12. 11
- Gatunek: Film psychologiczny
- Dane techniczne: Barwny. 55 min.
Wahadełko to w żargonie lekarskim nazwa epilepsji. Jej atak można bowiem wywołać, wprawiając w wahadłowy ruch jakiś przedmiot przed oczami chorego. Główny bohater filmu Filipa Bajona, trzydziestokilkuletni Michał, większość czasu spędza w łóżku. Cierpi na padaczkę, depresję oraz inne schorzenia. I on także ma swoje prywatne "wahadełko". Czym ono jest? To jedno z pytań, które stawia widzowi reżyser. Film Bajona to kameralny dramat psychologiczny, tak różny od niektórych jego wcześniejszych produkcji, pełnych rozmachu, zapełnionych tłumem postaci i wydarzeń ("Aria dla atlety", "Wizja lokalna 1901"). "Wahadełko" trwa niespełna godzinę i rozgrywa się w kręgu czterech osób: matki, dwojga jej dorosłych dzieci i sąsiadki, która pojawia się tylko epizodycznie. Centralną postacią jest Michał. Ciężar jego pielęgnacji spoczywa głównie na Anieli, siostrze bohatera. To ona podaje mu lekarstwa, spełnia wszystkie polecenia. Jedynym jasnym promykiem w jej bezbarwnym życiu jest "ogródek", który z braku odpowiedniejszego miejsca urządziła w kuchni. Anielę i Michała oddziela od matki duchowa przepaść. Ich rodzicielka była w czasach stalinowskich przodownicą pracy. Opętana przez demona ideologii wiele lat zaniedbywała dom i dzieci. Gdy jej kilkuletni syn był w sanatorium, nie odwiedziła go w święta Bożego Narodzenia. Dla psychiki chłopca miało to katastrofalne następstwa. Uraz został mu na całe życie. Nie tylko do matki, również do złowrogiej epoki, która mu ją odebrała. Nawet jako dorosły człowiek nie potrafi uwolnić się od wspomnień z lat pięćdziesiątych. We śnie widzi choinkę z 1952 roku i Dziadka Mroza, który jest ni mniej, ni więcej tylko Stalinem, tulącym go niczym troskliwy ojciec. Ów sen jest dla Michała donioślejszym przeżyciem niż "Proust, Musil, Broch i Joyce" razem wzięci. Ascetyczną współczesną fabułę filmu przeplatają sceny retrospektywne z okresu "błędów i wypaczeń", zrealizowane w poetyce dokumentalnej. Z jednej strony pokazują one przyczyny całkowitego rozkładu rodziny Michała. Dowodzą, jak ideologia może zniekształcić ludzkie sumienie i doprowadzić do zniszczenia więzów z najbliższymi. Z drugiej zaś sugerują, że nie tylko epileptycy mają swoje "wahadełka". Mają je także społeczeństwa, otumanione propagandą i zahipnotyzowane perfidną socjotechniką.
Ekipa
- Reżyseria: Filip Bajon
- Reżyser II: Jerzy Moniak, Elżbieta Oyrzanowska
- Współpraca reżyserska: Tadeusz Proć, Hanna Ostrach
- Scenariusz: Filip Bajon
- Zdjęcia: Wit Dąbal
- Operator kamery: Janusz Gauer
- Współpraca operatorska: Jan Górski, Stanisław Matuszewski, Marcin Isajewicz
- Scenografia: Andrzej Przedworski
- Współpraca scenograficzna: Janusz Kamiński, Bolesław Pieczyński, Antoni Prusaczyk, Sławomir Kubiak
- Dekoracja wnętrz: Andrzej Przedworski
- Współpraca dekoratorska: Janusz Kamiński, Bolesław Pieczyński, Antoni Prusaczyk, Sławomir Kubiak
- Kostiumy: Małgorzata Braszka
- Współpraca kostiumograficzna: Zofia Reruch, Stefania Góralczyk
- Muzyka: Zdzisław Szostak
- Wykonanie muzyki: Filharmonia Łódzka (orkiestra)
- Dyrygent: Zdzisław Szostak
- Konsultacja muzyczna: Anna Iżykowska-Mironowicz
- Dźwięk: Janusz Kotarski
- Współpraca dźwiękowa: Hieronim Langner, Zygmunt Rychter
- Imitator dźwięku: Zygmunt Nowak
- Montaż: Janina Niedźwiecka
- Współpraca montażowa: Aurelia Rut
- Charakteryzacja: Aurelia Łopatowska
- Współpraca charakteryzatorska: Lilianna Plaskota
- Kierownictwo produkcji: Stefan Łojek
- Kierownictwo produkcji II: Janusz Strelcow
- Współpraca produkcyjna: Joanna Pindelska, Wiesław Karpiński, Krystyna Lachtara
- Produkcja: Studio Filmowe Tor
- Atelier: Wytwórnia Filmów Fabularnych (Łódź)
- Laboratorium: Wytwórnia Filmów Fabularnych (Łódź)
- Obsada aktorska: Janusz Gajos (Michał Szmańda), Mirosława Marcheluk (Aniela Szmańdówna, siostra Michała), Halina Gryglaszewska (Emilia Szmańdowa, matka Michała i Anieli), Dorota Stalińska (Laskowska, pani z Komitetu Wojewódzkiego), Zofia Tomaszewska-Grąziewicz (wychowawczyni w sanatorium), Małgorzata Załuska (wychowawczyni w sanatorium), Bogusław Sochnacki (Stalin), Stanisław Jaroszyński (wychowawca w sanatorium), Janusz Dąbrowski (wychowawa w sanatorium), Jacek Odrowąż-Pieniążek (mały Michał Szmańda)
Nagrody
- 1981 - Gdynia (do 1986 Gdańsk) (FPFF)-Nagroda Główna Jury
- 1981 - Mirosława Marcheluk Gdynia (do 1986 Gdańsk) (Festiwal Polskich Filmów Fabularnych; od roku 2012 Gdynia Film Festival)-Nagroda za pierwszoplanową rolę kobiecą
- 1981 - Janusz Gajos Gdynia (do 1986 Gdańsk) (Festiwal Polskich Filmów Fabularnych; od roku 2012 Gdynia Film Festival)-Nagroda za pierwszoplanową rolę męską
- 1981 - Andrzej Przedworski Gdynia (do 1986 Gdańsk) (Festiwal Polskich Filmów Fabularnych; od roku 2012 Gdynia Film Festival)-Nagroda za scenografię
- 1981 - Filip Bajon Gdynia (do 1986 Gdańsk) (Festiwal Polskich Filmów Fabularnych; od roku 2012 Gdynia Film Festival)-Nagroda za scenariusz
- 1981 - Koszalin (Koszaliński Festiwal Debiutów Filmowych "Młodzi i Film")-Grand Prix "Wielki Jantar"
