KLEJNOT WOLNEGO SUMIENIA
- Film fabularny
- Produkcja: Polska
- Rok produkcji: 1981
- Premiera: 1983. 09. 23
- Gatunek: Film historyczny
- Dane techniczne: Barwny. 2647 m. 90 min.
Plenery: Piotrków Trybunalski, Inowłódz.
- Fot. Muzeum Kinematografii w Łodzi
- Galeria zdjęć (3)
Klejnot Wolnego (czy raczej Swobodnego) Sumienia to metaforyczne miano ustawy sejmowej, uchwalonej w 1573 roku. W rzeczywistości dokument ów nosił nazwę Konfederacji Warszawskiej i stanowił legislacyjny unikat na skalę szesnastowiecznej Europy. Zapewniał bowiem tolerancję religijną dla "szlachty, mieszczan królewskich i ludzi osobiście wolnych". Niestety, prawodawcy zapomnieli o niższych stanach. Mimo to jednak dzięki Konfederacji Warszawskiej w ówczesnej Polsce zapłonęło zdecydowanie mniej stosów niż za jej zachodnimi granicami. Film Grzegorza Królikiewicza jest swoistym hołdem dla słynnej ustawy. Fabułę osnuto na kanwie "Jana Bieleckiego" - młodzieńczego poematu Juliusza Słowackiego. Osią jego intrygi jest konflikt między rodami Sieniawskich i Bieleckich. Królikiewicz przeniósł dzieje owego zatargu na ekran. Akcja filmu zaczyna się w momencie, kiedy kalwin Sieniawski próbuje uniemożliwić chrzest najmłodszego potomka katolickiej rodziny Bieleckich. Jego zaciekłość doprowadza do śmierci dziecka pod końskimi kopytami. Jan Bielecki, chrzestny zmarłego, rusza ze skargą do króla Zygmunta Augusta. Niestety, przybywa na dwór w dniu zgonu monarchy. Na sejmie konwokacyjnym za sprawą Zamoyskiego zostają uchwalone swobody religijne, co dla Janka oznacza zdradę wiary przez magnatów. Wkrótce następuje koronacja przybyłego z Francji Henryka Walezego. Nowy władca zostaje zmuszony do zaprzysiężenia tolerancji religijnej. Tymczasem w Krakowie dochodzi do pogromu innowierców. Walezy ucieka do Francji, a tron I Rzeczypospolitej obejmuje Węgier Stefan Batory, który na stałe włącza swobodę wyznaniową do kodeksu praw Królestwa Polskiego. Na tle tych wydarzeń rozgrywa się okrutny i krwawy finał konfliktu między Sieniawskimi a Bieleckimi. "Klejnot Wolnego Sumienia", podobnie jak wcześniejsze i późniejsze dokonania Grzegorza Królikiewicza, skonfudował nieco widzów i krytyków. Jedna z recenzentek tak pisała o filmie: "Jest to widowisko historyczne, które jednak historii ani nie relacjonuje, ani nie komentuje. Nie stanowi także ilustracji zdarzeń, co zresztą nigdy Królikiewicza nie interesowało. Jest to raczej próba wyrażenia samego problemu za pomocą plastycznej kompozycji sytuacji, zdarzeń, postaw. Reżyser prawie nie troszczy się o warstwę informacyjną filmu, całą swą uwagę skupiając na wyrazie wizualnym. Temu celowi podporządkowane zostały wszelkie zabiegi i środki artystyczne."
Ekipa
- Reżyseria: Grzegorz Królikiewicz
- Reżyser II: Kazimierz Korytkowski, Andrzej Czekalski
- Współpraca reżyserska: Janusz Dziubiński, Tadeusz Bystram (w czołówce nazwisko: Bystrom), Alicja Wierzbicka, Andrzej Perz
- Scenariusz: Mirosław Korolko, Grzegorz Królikiewicz
- Zdjęcia: Krzysztof Ptak
- Operator kamery: Dominik Kozioł, Krzysztof Rus
- Asystent operatora obrazu: Sławomir Grzywacz
- Oświetlenie: Tadeusz Jaworski (mistrz oświetlenia), Józef Smulik (współpraca)
- Scenografia: Zbigniew Warpechowski
- Współpraca scenograficzna: Ryszard Misiurek, Małgorzata Zaleska, Tadeusz Cielewicz, Ewa Tarnowska
- Militaria: Wojciech Tomasz Biernawski, Maciej Dybowski, Wojciech Pawlak (współpraca)
- Dekoracja wnętrz: Maria Karmolińska
- Współpraca dekoratorska: Elżbieta Różańska
- Kierownictwo budowy dekoracji: Stanisław Bomba, Józef Wachowicz
- Rekwizyty: Antoni Grzegorzewski, Grzegorz Rzepecki, Sławomir Kubiak, Piotr Suroń
- Kostiumy: Marek Mierzejewski, Lech Zahorski, Michał Klimowski, Zygmunt Laskowski
- Współpraca kostiumograficzna: Grażyna Hałupka, Monika Pawłowska, Maria Wilk, Danuta Klimkiewicz, Zbigniew Bilski
- Muzyka: Janusz Hajdun
- Wykonanie muzyki: Orkiestra Filharmonii Bałtyckiej (Gdańsk)
- Dyrygent: Zygmunt Rychter (w czołówce nazwisko: Rychert)
- Konsultacja muzyczna: Jerzy Goryszewski
- Choreografia: Conrad Drzewiecki
- Taniec: Balet Polskiego Teatru Tańca (Poznań), Balet Wojewódzkiego Domu Kultury (Tarnobrzeg)
- Kierownictwo baletu: Janusz Broćko
- Dźwięk: Andrzej Hanzl
- Współpraca dźwiękowa: Marian Redlich, Józef Tomporek
- Imitator dźwięku: Zygmunt Nowak
- Montaż: Zenon Piórecki
- Współpraca montażowa: Mirosława Filipiak, Jacek Kobierski
- Charakteryzacja: Tadeusz Schossler, Regina Schossler
- Współpraca charakteryzatorska: Ryszard Ostanówko, Bronisław Wrocławski, Barbara Mackiewicz
- Fotosy: Andrzej Adamczak
- Ewolucje kaskaderskie: Andrzej Daniłowicz (nie występuje w napisach), Józef Grzeszczak (nie występuje w napisach), Czesław Magnowski (nie występuje w napisach), Jerzy Rogowski (nie występuje w napisach), Józef Stefański (nie występuje w napisach)
- Konsultacja: Danuta Korolko, Antoni Byszewski, Józef Grzeszczak
- Kierownictwo produkcji: Wojciech Karmoliński
- Kierownictwo produkcji II: Antoni Sambor, Piotr Dzięcioł, Adam Pawlik, Urszula Wolska
- Współpraca produkcyjna: Henryk Skupiński, Tadeusz Drążkiewicz
- Kierownictwo planu: Jacek Gajzlerski, Stefan Napiórkowski
- Sekretariat planu: Kamilla Zys
- Administracja: Jarosława Wildeman, Sabina Olczak
- Współpraca administratorska: Wiesława Gwoździńska
- Sekretariat grupy: Małgorzata Kowalczyk, Jadwiga Ostrowska
- Produkcja: Zespół Filmowy Aneks, Studio Filmowe (d. Zespół Filmowy) Profil
- Atelier: Wytwórnia Filmów Fabularnych (Łódź)
- Laboratorium: Wytwórnia Filmów Fabularnych (Łódź)
- Obsada aktorska: Mieczysław Voit (Sieniawski), Krzysztof Luft (Janek Bielecki), Jerzy Prażmowski (Seweryn Bielecki), Krystyna Kozanecka (Anna), Jarosława Michalewska (Halszka), Olgierd Łukaszewicz (Henryk III Walezy), Maria Klejdysz (ciotka), Aleksander Fogiel (Jan Firlej), Józef Nalberczak (Jan Zamoyski), Ryszard Bacciarelli (biskup Karnkowski), Józef Fryźlewicz (biskup Krasiński), Juliusz Lubicz-Lisowski (Wołłowicz), Wirgiliusz Gryń (Mielecki), Janusz Krawczyk (Stefan Batory), Krzysztof Kursa (Zygmunt II August), Zbigniew Sawan (pleban), Adolf Chronicki (prymas Jakub Uchański), Gustaw Lutkiewicz (Dębiński), Czesław Jaroszyński (Konarski), Andrzej Krasicki (senator), Janusz Sterniński (karzeł; w czołówce imię: Jan), Bogusław Semotiuk (Mikołaj Bielecki), Edward Piesiak, Andrzej Hrydzewicz (mahometanin), Andrzej Żółkiewski, Janusz Dziubiński, Jerzy Celiński (dowódca jazdy tatarskiej), Aleksander Wysocki, Bogusz Bilewski (nie występuje w czołówce; powieszony szlachcic), Józef Grzeszczak (kompan; nie występuje w czołówce), Czesław Magnowski (nie występuje w czołówce), Jerzy Moes (kompan Sieniawskiego; nie występuje w czołówce), Jerzy Rogowski (kompan; nie występuje w czołówce), Wojciech Skibiński (nie występuje w czołówce)
Nagrody
- 1983 - Grzegorz Królikiewicz Panama (MFF)-nagroda "Panama" Viejo"
- 1983 - Grzegorz Królikiewicz Panama (MFF)-Wielka Nagroda Specjalna Przyjaźni
- 1983 - Grzegorz Królikiewicz Panama (MFF)-nagroda za reżyserię
- 1983 - Krzysztof Ptak Panama (MFF)-nagroda za zdjęcia
- 1983 - Grzegorz Królikiewicz Koszalin (Koszaliński Festiwal Debiutów Filmowych "Młodzi i Film")-Wyróżnienie Jury za plastykę obrazu filmowego
Varia
- Utwór muzyczny: HYMN O MIŁOŚCI
tekst św Piotra- Muzyka : Czesław Niemen
- Wykonanie utworu : Czesław Niemen
