ŚMIERĆ PREZYDENTA
- Film fabularny
- Produkcja: Polska
- Rok produkcji: 1977
- Premiera: 1977. 10. 10
- Gatunek: Film historyczny, Film biograficzny, Film polityczny
- Dane techniczne: Barwny. 3890 m. 137 min.
Plenery: Warszawa (Łazienki, Belweder, Zachęta, Krakowskie Przedmieście).
Pod koniec lat siedemdziesiątych w kinie światowym modne stało się realizowanie filmów na podstawie wydarzeń autentycznych. Scenariusze do nich powstawały w wyniku mozolnej analizy źródeł i materiałów historycznych. Narracja miała na celu głównie rekonstrukcję faktów, fikcję dopuszczając jedynie tam, gdzie nie dotarło "szkiełko i oko" badaczy, świadków, pamiętnikarzy. Owocem tego nurtu były w Polsce m.in. telewizyjny "Proces norymberski" Jerzego Antczaka, "Przed burzą" Romana Wionczka czy kinowy film Andrzeja Trzosa-Rastawieckiego pt. "Zapis zbrodni". Za granicą wtórowały im takie produkcje jak słynni "Wszyscy ludzie prezydenta", wyświetlany także w naszej telewizji amerykański serial "Korzenie" czy włoski film "Antonio Gramsci". Jednym z ciekawszych reprezentantów tego nurtu na polskim gruncie jest "Śmierć prezydenta" Jerzego Kawalerowicza. Treścią filmu są dzieje wyboru Gabriela Narutowicza na pierwszego prezydenta II Rzeczypospolitej oraz okoliczności, które doprowadziły do jego tragicznego zgonu. Krytycy porównywali utwór autora "Faraona" do swoistego dossier. Składać się na nie miały fakty, których złowrogim finałem stał się udany zamach na Narutowicza. Kawalerowicz wystąpił zaś w roli kronikarza, oskarżyciela, obrońcy i komentatora jednocześnie. Funkcję ławy sądowej przeznaczył widzom. Mimo że stylistyka "Śmierci..." bliska jest dokumentu, dzieło Kawalerowicza broni się również jako interesujący film fabularny. Wielka w tym zasługa odtwórców głównych ról - Zdzisława Mrożewskiego i Marka Walczewskiego. Pierwszy z nich ukazał Narutowicza jako człowieka przechodzącego głęboką wewnętrzną metamorfozę. Początkowo niepewny i niezdecydowany, po objęciu urzędu z godnością dźwiga ciężar władzy i nieustępliwie broni konstytucji. Z kolei Eligiusz Niewiadomski w interpretacji Walczewskiego to nie tylko fanatyk opętany żądzą obalenia Narutowicza nawet poprzez zamach. To także człowiek natchniony, owładnięty mroczną, chorobliwą wizją. Zbliżenia jego twarzy, którym towarzyszą płynące "zza ekranu" fragmenty tyrady, wygłaszanej przez Niewiadomskiego w sądzie, to jedne z najbardziej sugestywnych scen filmu. Kronika grudniowych dni 1922 roku, w których zawarły się tragiczne losy Gabriela Narutowicza-pierwszego prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Po śmierci żony Gabriel Narutowicz opuszcza Szwajcarię, gdzie przebywał ponad trzydzieści lat, i wraca do Polski. W 1920 roku otrzymuje nominację na ministra robót publicznych, w 1922 roku na ministra spraw zagranicznych. 9 grudnia 1922 roku zostaje wybrany pierwszym prezydentem Rzeczypospolitej Polskiej. Prawica organizuje manifestacje przeciwko niemu. Podsycane, przybierają one na sile i stają się coraz brutalniejsze. Zakłócona zostaje uroczystość zaprzysiężenia prezydenta. Odbywa się kontrmanifestacja robotników. Naczelnik Państwa Józef Piłsudski przekazuje władzę prezydentowi. Narutowicz stara się o złagodzenie konfliktów, ale nie zamierza się podporządkować dyktatowi siły. 16 grudnia 1922 roku, podczas otwarcia wystawy w "Zachęcie", zostaje zabity przez Eligiusza Niewiadomskiego - malarza, fanatyka, szowinistę.
Ekipa - lista skrócona
- Reżyseria: Jerzy Kawalerowicz
- Scenariusz: Bolesław Michałek, Jerzy Kawalerowicz
- Zdjęcia: Witold Sobociński, Jerzy Łukaszewicz
- Scenografia: Wojciech Krysztofiak, Adam T. Nowakowski
- Dekoracja wnętrz: Ewa Kowalska, Felicja Uniechowska, Jan Hawryłkiewicz
- Kostiumy: Alicja Waltoś, Bogdan Wiśniewski
- Muzyka: Adam Walaciński
- Dźwięk: Jerzy Blaszyński
- Montaż: Wiesława Otocka
- Charakteryzacja: Teresa Tomaszewska, Krystyna Chmielewska, Mieczysław Pośmiechowicz
- Kierownictwo produkcji: Urszula Orczykowska, Zygmunt Wójcik
- Produkcja: Studio Filmowe Kadr
- Obsada aktorska: Zdzisław Mrożewski (Gabriel Narutowicz), Marek Walczewski (Eligiusz Niewiadomski , morderca Narutowicza)
Nagrody
- 1977 - Gdynia (do 1986 Gdańsk) (Festiwal Polskich Filmów Fabularnych)-Nagroda Specjalna Jury
- 1977 - Jerzy Blaszyński Gdynia (do 1986 Gdańsk) (Festiwal Polskich Filmów Fabularnych)-Nagroda za dźwięk
- 1978 - Samowar, Nagroda Entuzjastów Kina (przyznawana przez DKF w Świebodzinie) za rok 1977; za "osobliwe zjawisko polskiej kultury filmowej roku 1977, będące hołdem sześćdziesięcioleciu niepodległości"
- 1978 - Jerzy Kawalerowicz Berlin (MFF)-"Srebrny Niedźwiedź" za reżyserię
- 1978 - Cordoba (MFF Historycznych)-Nagroda Krytyki
- 1978 - Jerzy Kawalerowicz Festiwal Filmowy Ludzi Pracy (Czechosłowacja)-Nagroda Specjalna za reżyserię
- 1978 - Syrenka Warszawska (nagroda Klubu Krytyki Filmowej SDP)-w kategorii filmu fabularnego przyznana podczas X Lubuskiego Lata Filmowego w Łagowie
- 1979 - Kadyks (MFF)-I Nagroda
