UCIECZKA Z KINA "WOLNOŚĆ"
- Film fabularny
- Produkcja: Polska
- Rok produkcji: 1990
- Premiera: 1990. 10. 15
- Gatunek: Film psychologiczny
- Dane techniczne: Barwny. 87 min.
Plenery: Łódź (skrzyżowanie ulic Próchnika i Zachodniej, kino "Włókniarz" (późniejszy "Capitol"), dom studencki "Balbina" na Lumumbowie), Ciechanowiec.
- Fot. Archiwum Wojciecha Marczewskiego
- Galeria zdjęć (45)
Janusz Gajos stoi oniemiały w ciemnej sali kinowej. Przed oczami ma widok niezwykły. Na ekranie zbuntowani aktorzy nie chcą dalej grać swych fałszywych, ogłupiających ról. Próbują im w tym przeszkodzić histeryczne, pełne paniki reprymendy, dobiegające z widowni. To przedstawiciele oficjalnej komisji starają się zagłuszyć swój strach i bezradność. Jeszcze chwila i Janusz Gajos wybuchnie śmiechem. "Poruszająca scena, przywodząca na myśl "Mistrza i Małgorzatę" Bułhakowa" - orzekli krytycy. W filmie Marczewskiego jest jeszcze wiele sekwencji równie wymownych i dramatycznych. Wspólnie tworzą dzieło, które stało się wydarzeniem artystycznym na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdańsku - Gdyni w 1990 r. Uhonorowano je wówczas Grand Prix i nagrodą dziennikarzy. Wyróżnienie dla najlepszej głównej roli męskiej otrzymał Janusz Gajos. "Ucieczkę..." nagradzano jeszcze kilkakrotnie, także za granicą, np. na Festiwalu Filmów Fantastycznych w Avoriaz. Wcześniej najważniejsze trofea zdobywały tam m.in. "Carrie" Briana de Palmy, "Pojedynek na szosie" Stevena Spielberga i "Terminator" Jamesa Camerona. Pierwiastek fantastyczny odgrywa w filmie Marczewskiego rolę niepoślednią, choć nie w sposób właściwy produkcjom science fiction. Służy bowiem ukazaniu przemiany duchowej cenzora - niegdyś poety i krytyka literackiego, obecnie (tak go określił reżyser) człowieka "spsiałego", pozornie groźnego, lecz w rzeczywistości zastraszonego i samotnego. Oba światy: realny i fantasmagoryczny przenikają się. Cenzor przekracza granicę ekranu, wchodzi do wnętrza filmu, powodowany miłością do jednej z jego bohaterek - Małgorzaty. Jednak i tam spotyka go rozczarowanie. Wraca do rzeczywistości, lecz nie będzie już tym samym człowiekiem. Niegdyś poeta, potem cenzor, teraz - kto? Jeden z krytyków pisał: "W tym filmie każdy chce wyjść z ram własnego życia. Buntuje się cenzor. Buntują się postacie filmowe. Wszyscy szukają wolności, której nie ma. Jej przebłysk jest może tylko w idei ucieczki. Wystarczy nocą wejść na dach własnej kamienicy, aby przekonać się, ilu ludzi znajduje się w stanie ucieczki. "Aż tak wielu?" - dziwi się cenzor, obserwując dachy pełne ludzi. Sam jest jednym z lunatyków."
W kinie "Wolność" odbywa się projekcja filmu "Jutrzenka". Seans przerywa niezwykłe wydarzenie. Aktorzy ożywają na ekranie, rozpoczynają między sobą rozmowy, wciągają w nie publiczność. Wokół kina gromadzą się tłumy, odpowiednie władze i służby zastanawiają się co począć w tej skomplikowanej sytuacji. Przybywa także cenzor, mężczyzna dobiegający pięćdziesiątki, ongiś krytyk literacki, dziennikarz. Zaciera się granica między fikcją a rzeczywistością. Cenzor rozmawia z jedną z bohaterek filmu - Małgorzatą. Aktorka dziękuje mu za dobrą recenzję, którą napisał przed laty, lecz jednocześnie nie pochwala tego, co robi obecnie. Uświadamia mu, że rola cenzora jest w gruncie rzeczy przyczyną jego zniewolenia. Cenzor postanawia skończyć z tym, co robił do tej pory. Decydenci postanawiają zniszczyć kopię "Jutrzenki". W proteście cenzor wchodzi do filmu, w celu uniemożliwienia spalenia kopii. W "Jutrzence" spotyka bohaterów różnych filmów, których kiedyś wyciął. Odbywa z nimi rozmowy, pod wpływem których staje się innym człowiekiem.
Ekipa - lista skrócona
- Reżyseria: Wojciech Marczewski
- Scenariusz: Wojciech Marczewski
- Zdjęcia: Jerzy Zieliński
- Zdjęcia: Wit Dąbal (tła do reprojekcji)
- Scenografia: Andrzej Kowalczyk
- Dekoracja wnętrz: Anna Jakiełek
- Kostiumy: Ewa Krauze
- Muzyka: Zygmunt Konieczny
- Dźwięk: Mariusz Kuczyński, Joanna Napieralska
- Montaż: Elżbieta Kurkowska
- Montaż: Zbigniew Niciński (montaż teł do reprojekcji)
- Charakteryzacja: Irena Bak, Iwona Skwarka
- Kierownictwo produkcji: Andrzej Sołtysik
- Produkcja: Studio Filmowe Tor
- Obsada aktorska: Janusz Gajos (cenzor Rabkiewicz), Zbigniew Zamachowski (asystent cenzora), Teresa Marczewska (Małgorzata w filmie "Jutrzenka")
Nagrody
- 1991 - Wojciech Marczewski Nagroda Szefa Kinematografii za twórczość filmową-w dziedzinie filmu fabularnego za reżyserię w dziedzinie filmu fabularnego
- 1991 - Janusz Gajos Nagroda Szefa Kinematografii za twórczość filmową-w dziedzinie filmu fabularnego za kreacje aktorskie w dziedzinie filmu fabularnego
- 1991 - Jerzy Zieliński Nagroda Szefa Kinematografii za twórczość filmową-w dziedzinie filmu fabularnego za zdjęcia w dziedzinie filmu fabularnego
- 1990 - Zbigniew Zamachowski Gdynia (do 1986 Gdańsk) (FPFF)-nominacja do nagrody za drugoplanową rolę męską
- 1990 - Gdynia (do 1986 Gdańsk) (Festiwal Polskich Filmów Fabularnych)-Grand Prix (Wielka Nagroda Jury "Złote Lwy")
- 1990 - Janusz Gajos Gdynia (do 1986 Gdańsk) (Festiwal Polskich Filmów Fabularnych)-Nagroda za pierwszoplanową rolę męską
- 1990 - Zygmunt Konieczny Gdynia (do 1986 Gdańsk) (Festiwal Polskich Filmów Fabularnych)-Nagroda za muzykę
- 1990 - Gdynia (do 1986 Gdańsk) (Festiwal Polskich Filmów Fabularnych)-Nagroda dziennikarzy
- 1990 - Gdynia (do 1986 Gdańsk) (FPFF)-nagroda Prezesa Komitetu d/s Radia i Telewizji
- 1991 - Złota Taśma (przyznawana przez Koło Piśmiennictwa SFP)-w kategorii: film polski za rok 1990
- 1991 - Złota Kaczka (przyznawana przez pismo "Film") w kategorii: najlepszy film polski; za rok 1990
- 1991 - Zbigniew Zamachowski Europejska Nagroda Filmowa (dawniej "Felix") nominacja w kategorii: drugoplanowa rola męska
- 1992 - Avoriaz (MFF Fantastycznych)-Grand Prix
- 1994 - Burgos (MFF Fantastycznych)-nagroda dla najlepszego filmu
- 1994 - Janusz Gajos Burgos (MFF Fantastycznych)-nagroda za rolę męską
