PASJA (1977)
- Film fabularny
- Produkcja: Polska
- Rok produkcji: 1977
- Premiera: 1978. 03. 14
- Gatunek: Film historyczny, Film biograficzny
- Język: polski, niemiecki, węgierski
- Dane techniczne: Barwny. 3200 m. 110 min.
Plenery: Kraków, okolice Krakowa, Przełęcz Krowiarki pod Zawoją.
Dramat historyczny, przedstawiający ostatnie dni życia Edwarda Dembowskiego - filozofa, rewolucjonisty, działacza niepodległościowego. Dembowski urodził się w roku 1822 w rodzinie kasztelana. Otrzymał solidne wykształcenie w dziedzinie nauk przyrodniczych i społecznych. Mając 20 lat własnym kosztem założył "Przegląd Naukowy", pismo, w którym wyrażał swoje postępowe poglądy - opowiadał się za zniesieniem pańszczyzny, krytykował przesądy stanowe, klerykalizm. Publikował również rozprawy filozoficzne i krótkie formy literackie. Był też aktywnym członkiem konspiracyjnego Związku Narodu Polskiego. Po aresztowaniu części przywódców Związku Dembowski - chociaż aresztowania uniknął - dostał się pod ścisły nadzór pruskiej policji. Nie zaprzestał jednak działalności konspiracyjnej. Popierał lewe skrzydło Komitetu Poznańskiego. Za podstawowy cel swej działalności uważał radykalną rewolucję ludową, która nie tylko miała przyczynić się do odzyskania przez Polskę niepodległości, ale także zniesienia systemu feudalnego. Po wybuchu w 1846 roku rewolucji krakowskiej przy pomocy górników Dembowski przejął władzę w Wieliczce i kasę kopalni soli. Został sekretarzem dyktatora rewolucji Jana Tyssowskiego. Władza rewolucyjna proklamowała zniesienie pańszczyzny i uwłaszczenie chłopów. Jednak powstanie nie rozprzestrzeniło się, a nawet spowodowało podsycane przez zaborcę wystąpienia chłopów przeciwko szlachcie. Kraków został otoczony przez oddziały austriackie. Dembowski widząc ostatnią szansę ratunku dla powstania w pozyskaniu chłopów, ubrany w chłopską sukmanę wyruszył na czele procesji w stronę Pogórza. Wojsko austriackie otworzyło ogień - Dembowski zginął w pierwszej kolejności. Reżyser Stanisław Różewicz na pytanie, czy jest za czy przeciw Dembowskiemu, odpowiedział - ani za, ani przeciw, jestem z Dembowskim. Dodał też - "Można w Dembowskim widzieć i gracza politycznego, i postać męczeńską. Dla mnie fascynujące jest, że ten mózgowiec, 24-letni intelektualista, który już zdążył opublikować cztery tomy pism filozoficznych, bierze się za powstanie, jeździ w przebraniu księdza, handlarza, Żyda..." [PAT]
Ekipa - lista skrócona
- Reżyseria: Stanisław Różewicz
- Scenariusz: Andrzej Kijowski, Edward Żebrowski
- Zdjęcia: Jerzy Wójcik
- Scenografia: Jerzy Szeski, Andrzej Kowalczyk
- Dekoracja wnętrz: Stanisław Panfiłow, Danuta Kowalska
- Kostiumy: Jerzy Szeski, Elżbieta Różańska
- Muzyka: Piotr Moss
- Dźwięk: Piotr Zawadzki
- Montaż: Urszula Śliwińska
- Charakteryzacja: Anna Stawicka, Anna Adamek, Maria Dziewulska
- Kierownictwo produkcji: Jacek Moczydłowski
- Produkcja: Studio Filmowe Tor
- Obsada aktorska: Piotr Garlicki (Edward Dembowski), Zbigniew Zapasiewicz (Jan Józef Tyssowski), Bolesław Smela (Jakub Szela), Wojciech Alaborski (Wiesiołowski), Henryk Machalica (Smolka)
Nagrody
- 1978 - Stanisław Różewicz Gdynia (do 1986 Gdańsk) (Festiwal Polskich Filmów Fabularnych)-Grand Prix (Wielka Nagroda Jury "Złote Lwy")
