SEKRET ENIGMY
- Film fabularny
- Produkcja: Polska
- Rok produkcji: 1979
- Premiera: 1979. 09. 01
- Gatunek: Film wojenny, Film historyczny
- Dane techniczne: Barwny. 4350 m. 159 min.
Film zrealizowano przy udziale jednostek Ludowego Wojska Polskiego.

- Fot. Muzeum Kinematografii w Łodzi
- Galeria zdjęć (18)
Popularna rekonstrukcja historycznych wydarzeń związanych z rozszyfrowaniem przez młodych polskich naukowców - matematyków hitlerowskiej maszyny kodującej "Enigma".
Trzech absolwentów matematyki Uniwersytetu Po-znańskiego - Marian Rejewski, Jerzy Różycki i Henryk Zygalski - podejmuje współpracę z Ekspozyturą Biura Szyfrów, tzw. Oddziałem II Sztabu Głównego. Po kilku latach pracy w Poznaniu trzej kryptolodzy zostają przeniesieni do Warszawy, gdzie po zaprzysiężeniu rozpoczynają pracę w ośrodku dekryptażu w Pyrach koło Warszawy pod dowództwem majora, a wkrótce podpułkownika Gwido Langera.
W Niemczech dochodzi do władzy Hitler i narodowi socjaliści. Wzmaga się militarna i ekspansywna polityka III Rzeszy, trwają przygotowania do podjęcia działań wojennych. W Centrum Łączności skonstruowano maszynę szyfrującą "Enigma", zapewniającą absolutną tajność nadawanych przez nią depesz. Sposobu na złamanie szyfru hitlerowskiej Enigmy poszukują wywiady francuski i angielski, a także i polski. Pierwsze sygnały "Enigmy" - po wielomiesięcznych żmudnych obliczeniach, zastosowaniu "płacht Zygalskiego" i elektromechanicznej maszyny tzw. "bomby kryptologicznej" - zostają odczytane przez Rejewskiego. W procesie dalszych żmudnych obliczeń powstaje "polska Enigma", wierna kopia niemieckiej, umożliwiająca mechaniczne rozszyfrowywanie treści depesz przeciwnika.
Po zajęciu przez Niemcy Austrii i Czechosłowacji, wobec agresywnej polityki Hitlera i groźby wojny, Langer uzyskuje zgodę przełożonych na poinformowanie francuskich i angielskich sojuszników o polskim odkryciu. 24 lipca 1939 do ośrodka BS-4 w Pyrach przyjeżdżają przedstawiciele Biur Szyfrów - płk Bertrand z francuskiego Deuxieme Bureau oraz kmdr Demiston z Anglii. Gościom ujawniono całość osiągnięć demonstrując szereg polskich maszyn typu "Enigma" oraz działanie innych metod i urządzeń wraz ze szczegółowym opisem. Bertrand i Demiston otrzymali po jednym egzemplarzu odtworzonej w Warszawie maszyny szyfrującej, obiecując ujawnić fakt otrzymania i dalszego wyzyskania polskiej repliki Enigmy z chwilą, kiedy cały problem złamania szyfru niemieckiego przestanie być tajemnicą.
1 września 1939 r. Niemcy napadają na Polskę. BS-4 zostaje ewakuowane, a ośrodek w Pyrach wysadzony w powietrze. Kilkunastoosobowa grupa Langera wraz z trzema kryptologami ucieka do Brześcia, Krzemieńca, wreszcie do Rumunii. W drodze udaje się uchronić jeden zestaw dokumentacji oraz egzemplarze "polskiej Enigmy".
Abwehra nie wiedząc o sukcesie Polaków wysyła w ślad za kryptologami swojego agenta Hoegera, który pragnie poznać przedmiot ich pracy. Rejewski, Różycki i Zygalski przedostają się z Rumunii do Francji. W ośrodku "Bruno" pod Paryżem spotykają pozostałych członków ekipy Langera, których francuskiemu pułkownikowi Bertrandowi udało się wydostać z obozów w Rumunii. Pracują nadal, przekazując informacje o działaniach niemieckich Naczelnemu Dowództwu Francuskich Sił Zbrojnych. Kiedy Hitler zajmuje część Francji, Bertrand przenosi całą swoją ekipę do strefy nieokupowanej, na południu Francji, organizując placówkę nasłuchu i dekryptażu pod nazwą "Cadix". Wracając z Algieru po zorganizowaniu filii "Cadixu" ginie w katastrofie morskiej Jerzy Różycki.
Anglicy w oparciu o "polską Enigmę" skonstruowali w ośrodku w Bletchley doskonalszą maszynę pod nazwą "Ultra".
Pod koniec 1942 r. niemiecki wywiad radiowy - Funkabwehra przejawia coraz większą aktywność. Obejmuje ona także okolice Uzes, gdzie w pałacu Les Foures pracuje ośrodek dekryptażu "Cadix". Placówka zostaje rozwiązana, a członkowie ekipy Bertranda mają indywidualnie przedostać się do Anglii. Abwehra i Hoeger coraz mocniej osaczają kryptologów. Próba przejścia Langera i Ciężkiego przez Pireneje do Hiszpanii kończy się niepowodzeniem; zdradzeni przez hiszpańskiego przewodnika dostają się do jednego z niemieckich oflagów. W ręce Hoegera wpadają także inż. Palluth i mechanik Fokczyński; giną w obozie koncentracyjnym w Sachsenhausen, do końca nie zdradzając tajemnicy Enigmy.
Przedzierają się również Rejewski i Zygalski - najpierw pociągiem wzdłuż pirenejskiej granicy, a następnie przez góry, prowadzeni, ale w końcu opuszczeni przez przewodnika - przemytnika. W Hiszpanii dostają się do więzienia. Zwolnieni po kilku miesiącach zostają przerzuceni do Anglii. Do końca wojny pozostają niepotrzebni Anglikom, oddaleni od brytyjskiego ośrodka w Bletchley, który w pełni ko-rzystając z dorobku polskich matematyków rozwinął i ulepszył metody dekryptażu depesz niemieckich.
Po wojnie pułkownik Menzies i komandor Demiston usiłują nie dopuścić do ujawnienia wkładu i roli Polaków w rozwiązaniu sekretu "Enigmy". Chcą zatrzymać Rejewskiego, który jednak w 1946 r. wraca do kraju.
Ekipa
- Reżyseria: Roman Wionczek
- Reżyser II: Krystyna Krupska, Marek Nowakowski, Wojciech Strzemżalski
- Współpraca reżyserska: Anastazja Wionczek (w napisach imię: Anna), Wojciech Lewandowski, Małgorzata Raszek
- Scenariusz: Stanisław Strumph-Wojtkiewicz, Roman Wionczek
- Zdjęcia: Jacek Zygadło
- Operator kamery: Ryszard Gajewski, Grzegorz Kędzierski
- Współpraca operatorska: Eugeniusz Gawrysiak, Józef Skibiński, Kazimierz Pawlak
- Scenografia: Elżbieta Karwańska, Zenon Różewicz
- Scenograf II: Zdzisław Staszewski
- Współpraca scenograficzna: Joanna Wionczek, Lucyna Krzemińska, Marek Krawczyk
- Dekoracja wnętrz: Jerzy Sajko
- Współpraca dekoratorska: Andrzej Brylski
- Kierownictwo budowy dekoracji: Bolesław Pieczyński, Jan Pokrywiecki
- Kostiumy: Renata Kochańska
- Kostiumograf II: Małgorzata Szmajdzińska
- Współpraca kostiumograficzna: Barbara Kazimierczak, Jadwiga Bruziak
- Muzyka: Jerzy Maksymiuk, Henryk Kuźniak
- Wykonanie muzyki: Filharmonia Wrocławska (orkiestra)
- Dyrygent: Jerzy Maksymiuk
- Konsultacja muzyczna: Jadwiga Zygadło
- Dźwięk: Jan Szmańda
- Operator dźwięku II: Michał Grzelak
- Współpraca dźwiękowa: Lech Kowalewski, Józef Tomporek
- Imitator dźwięku: Zygmunt Nowak
- Udźwiękowienie: Wytwórnia Filmów Dokumentalnych (Warszawa)
- Montaż: Jadwiga Zajicek
- Współpraca montażowa: Małgorzata Domalik, Zbigniew Nawrocki
- Studio montażu: Wytwórnia Filmów Dokumentalnych (Warszawa)
- Charakteryzacja: Tadeusz Schossler
- Współpraca charakteryzatorska: Krystyna Łukjańska
- Efekty pirotechniczne: Ryszard Ochocki
- Ewolucje kaskaderskie: Józef Grzeszczak (nie występuje w czołówce)
- Konsultacja: Marian Rejewski, Witold Biegański, Jerzy Sawicki, Witold Borkowski, Zygmunt Bielecki, Marian Markowski, Hieronim Stefański
- Kierownictwo produkcji: Kazimierz Sioma
- Organizacja produkcji: Konstanty Szwemberg, Janusz Wojtowicz, Jerzy Rzechowski
- Współpraca produkcyjna: Marianna Pietrzak, Marek Cieślik, Jan Starostecki, Bożena Jodłowska, Stefan Napiórkowski, Kazimierz Kowalski, Elżbieta Heleniak, Irena Michalak, Renata Ślósarska, Barbara H. Nowak
- Produkcja: Studio Filmowe (d. Zespół Filmowy) Profil
- Atelier: Wytwórnia Filmów Fabularnych (Łódź)
- Laboratorium: Wytwórnia Filmów Fabularnych (Łódź)
- Obsada aktorska: Tadeusz Borowski (Marian Rejewski), Piotr Fronczewski (Jerzy Różycki), Piotr Garlicki (Henryk Zygalski), Tadeusz Pluciński (inżynier Antoni Palluth), Janusz Zakrzeński (pułkownik Gwido Langer, szef Biura Szyfrów), Andrzej Szczepkowski (pułkownik Gustave Bertrand), Ewa Borowik (Irena Olańska), Halina Golanko (szpieg Abwehry, "przyjaciółka" Olańskiej), Wiesława Niemyska (żona Bertranda), Grażyna Marzec (Irena Rejewska), Jolanta Wołłejko (Jadwiga Palluth), Ewa Żukowska (Barbara Różycka), Arkadiusz Bazak (major wywiadu organizujący komórkę ds. szyfrów w Poznaniu), Włodzimierz Bednarski (major "Bartosz" sądzący Brochwitza), Henryk Bista (Brochwitz, szpieg Abwehry), Seweryn Butrym (Maurice Gustave Gamelin , naczelny dowódca sił zbrojnych Francji), Czesław Byszewski (generał Vuillemin, dowódca francuskiego lotnictwa), Wojciech Duryasz (mechanik Edward Fokczyński), Eugeniusz Kamiński (Wiegand, major Abwehry), Krzysztof Kalczyński (kapitan Delor), Jerzy Kamas (komandor Alistair Denniston), August Kowalczyk (pułkownik Rivet ze Sztabu Generalnego armii francuskiej), Emil Karewicz (pułkownik Artur Szlich), Zygmunt Kęstowicz (major Maksymilian Ciężki, podwładny Langera), Andrzej Lajborek (Heinz Hoeger, oficer Abwehry), Jan Machulski (Rudolf, pułkownik Abwehry), Stanisław Mikulski (pułkownik Zakrzewski, attache wojskowy Ambasady Polskiej w Bukareszcie), Andrzej Mirecki (Adolf Hitler , także aktor w lokalu parodiujący Hitlera), Jerzy Nowak (Alexander Cadogan, angielski wiceminister spraw zagranicznych), Marcel Novek (kapitan Braquenie, współpracownik Bertranda), Józef Para (pułkownik Smoleński, szef II Oddziału Sztabu Generalnego), Jack Recknitz (Dillwyn Knox, kryptolog brytyjski), Tadeusz Szaniecki (Wilhelm Canaris), Włodzimierz Wiszniewski (gestapowiec w Sachsenhausen), Józef Zacharewicz (Winston Churchill , premier Wielkiej Brytanii), Stanisław Zaczyk (pułkownik Stewart Menzies, szef ośrodka w Bletchley), Lech Adamowski, Damian Damięcki (Stanisław Danilewicz, członek zespołu polskich kryptologów), Maciej Damięcki, Andrzej Fogiel, Tomasz Fogiel, Zbigniew Józefowicz, Krzysztof Kołbasiuk (porucznik w ośrodku wywiadu w Pyrach), Krzysztof Kotowski (gestapowiec), Marek Kępiński (członek zespołu polskich kryptologów), Władysław Kornak, Zygmunt Maciejewski (członek świty Hitlera), Czesław Magnowski ("Wąsal", bandzior wynajęty do uszkodzenia samochodu Brochwitza), Leopold Matuszczak (członek zespołu polskich kryptologów), Andrzej Mrożewski (Jerzy VI , król Wielkiej Brytanii), Ryszard Piekarski, Lech Sołuba (adiutant generała Gamelina), Krzysztof Świętochowski (członek zespołu polskich kryptologów), Marcin Troński (oficer rumuński), Krzysztof Zakrzewski, Witold Zarychta, Janusz Zerbst (porucznik pod budynkiem ewakuowanego Sztabu Generalnego), Andrzej Krasicki (pułkownik Otto Brandt; nie występuje w napisach), Andrzej Mrowiec ("wynalazca" Raffalli; nie występuje w napisach), Maciej Rodowicz (Jerzy, syn Palluthów; nie występuje w napisach), Jerzy Rogowski (X; nie występuje w napisach), Jacek Strzemżalski (członek zespołu polskich kryptologów; nie występuje w napisach)
Varia
- Piosenka: PIOSENKA NIEZNAJOMEGO
- Muzyka piosenki (-nek) : Andrzej Korzyński
- Słowa piosenki (-nek) : Guillaume Apollinaire
- Wykonanie piosenki (-nek) : Natasza Czarmińska
- Piosenka: JESIENNE RÓŻE
- Muzyka piosenki (-nek) : Artur Gold
- Słowa piosenki (-nek) : Andrzej Włast
- Wykonanie piosenki (-nek) : Hanna Orsztynowicz
- Piosenka: NASZA JEST NOC
- Muzyka piosenki (-nek) : Stefania Górska
- Słowa piosenki (-nek) : Julian Tuwim
- Wykonanie piosenki (-nek) : Hanna Orsztynowicz
- Piosenka: TITINA
- Muzyka piosenki (-nek) : Leo Danideroff
- Słowa piosenki (-nek) : Julian Tuwim
- Wykonanie piosenki (-nek) : Andrzej Mirecki
Pierwowzory
- Pierwowzór: SEKRET ENIGMY
- Autor pierwowzoru: Stanisław Strumph-Wojtkiewicz
Patrz także:
- 1979 - TAJEMNICA ENIGMY

















