W BIAŁY DZIEŃ
- Film fabularny
- Produkcja: Polska
- Rok produkcji: 1980
- Premiera: 1981. 03. 16
- Gatunek: Film psychologiczny, Film historyczny, Film polityczny
- Dane techniczne: Barwny. 2510 m. 89 min.
Plenery: m.in. Kraków, Rumunia (sceny "włoskie").
W pierwszym dziesięcioleciu XX w., w Polsce podzielonej między trzy mocarstwa zaborcze, nasilają się ruchy niepodległościowe. Bohater filmu, 20-letni "Biały", jest bojownikiem konspiracyjnej organizacji. Działa w jej służbach specjalnych i wykonuje wyroki. Poznajemy go w momencie, gdy zabija oficera carskiej policji. Uwięziony, niespodziewanie dla siebie samego zostaje zwolniony przez sędziego śledczego. Dręczy go niepewność, na ile to zwolnienie jest policyjną prowokacją, mającą doprowadzić policję do organizacji. Mimo to nawiązuje kontakt z ukochaną kobietą, Ewą, żoną jednego z przywódców organizacji. Zwierza się jej ze swych podejrzeń, ale Ewa bagatelizuje rozterki chłopaka.
Sąd partyjny skazuje na śmierć wybitnego pisarza i publicystę za współpracę z tajną policją. "Bia-ły" otrzymuje rozkaz wykonania wyroku po procesie przed trybunałem obywatelskim w Krakowie, mającym służyć za parawan sądu kapturowego. "Biały" jedzie do Krakowa, uczestniczy w procesie, poznaje środowisko intelektualne tego miasta, żywo zainteresowane "sprawą". Nie znajduje w procesie przekonywających dowodów winy pisarza. Budzą się w nim podejrzenia, że jest to część policyjnej prowokacji rosyjskiej. Poglądy pisarza są w obecnej chwili niewygodne dla organizacji, która nie szuka sposobu, by mu pomóc. "Biały" buntuje się przeciwko taktyce partii. Ewa nie podziela jego wątpliwości i zrywa z nim, oskarżając go o słabość.
"Biały" decyduje się być posłuszny rozkazowi i wyjeżdża w ślad za, pisarzem do Włoch. Krąży wokół ofiary, szukając dogodnej chwili i okoliczności do wykonania wyroku. Wreszcie zastaje pisarza samego w domu, jednakże w ostatniej chwili cofa się. Wraca do Warszawy i staje przed sądem partyjnym. Zapytany, dlaczego nie wykonał rozkazu, odpowiada, że nie był przekonany o winie pisarza. Ale nie był także przekonany o jego niewinności. Nie był pewien. Ta odpowiedź przesądza o jego losie. Po wyjściu z sądu zostaje zastrzelony przez innego bojownika organizacji.
Scenariusz filmu powstał na podstawie książki Władysława Terleckiego "W biały dzień". W napisach czołowych twórcy zastrzegają: "Akcja dzieje się po stłumieniu rewolucji 1905 r., w okresie nasilenia prowokacji w ruchu rewolucyjnym, a bohaterowie filmu nie są postaciami historycznymi". Trudno tu jednak nie wspomnieć o jednej z największych i najtragiczniejszych zagadek historii literatury polskiej, o sprawie Stanisława Brzozowskiego. Ów pisarz i filozof został oskarżony o współpracę z ochraną i skazany na śmierć przez konspiracyjny sąd PPS, a następnie przez sąd obywatelski w roku 1909. Wyroku jednak nigdy nie wykonano, a Brzozowski zmarł we Włoszech na gruźlicę. Edward Żebrowski nie skoncentrował się jednak na szczegółowym odtworzeniu tej sprawy. Skupił się natomiast na sprawie tragicznego rozdarcia młodego socjalisty, któremu zlecono wykonanie wyroku.
Ekipa
- Reżyseria: Edward Żebrowski
- Reżyser II: Zbigniew Gruz, Andrzej Domalik
- Współpraca reżyserska: Paweł Mann, Jacek Dzik, Bożena Jakubowska
- Scenariusz: Władysław Terlecki, Edward Żebrowski
- Zdjęcia: Witold Stok
- Operator kamery: Krzysztof Pakulski
- Współpraca operatorska: Józef Letkier, Tadeusz Gąsiorkiewicz
- Scenografia: Janusz Sosnowski
- Współpraca scenograficzna: Janusz Pol, Marek Morawski, Wojciech Wolniak
- Dekoracja wnętrz: Stanisław Porembalski
- Kostiumy: Ewa Jurczak
- Współpraca kostiumograficzna: Barbara Mielniczek, Joanna Jarzyńska
- Muzyka: Stanisław Radwan
- Wykonanie muzyki: Filharmonia Łódzka (orkiestra)
- Dyrygent: Zdzisław Szostak
- Opracowanie muzyczne: Piotr Marczewski, Leszek Orlewicz
- Konsultacja muzyczna: Anna Iżykowska-Mironowicz
- Dźwięk: Małgorzata Jaworska
- Współpraca dźwiękowa: Józef Druś, Maciej Macionga, Stanisław Hojden
- Montaż: Łucja Ośko
- Współpraca montażowa: Małgorzata Rodowicz, Jacek Kobierski
- Charakteryzacja: Alicja Kozłowska
- Współpraca charakteryzatorska: Beata Matuszczak, Anna Lasoń
- Konsultacja: Stanisław Janicki (d/s filmów archiwalnych), Czesław Magnowski (kaskaderska), Stanisław Czubski (d/s kolejnictwa)
- Kierownictwo produkcji: Jacek Szeligowski
- Kierownictwo produkcji II: Zbigniew Żmudzki, Stanisław Rudowicz
- Współpraca produkcyjna: Jerzy Piaseczny, Mieczysław Adler, Marianna Pietrzak, Janusz Dąbrowski
- Produkcja: Studio Filmowe (d. Zespół Filmowy) Tor
- Atelier: Wytwórnia Filmów Fabularnych (Łódź), Romania Film (Bukareszt) (współpraca)
- Laboratorium: Wytwórnia Filmów Fabularnych (Łódź)
- Materiały archiwalne: Filmoteka Polska, Wytwórnia Filmów Dokumentalnych (Warszawa)
- Obsada aktorska: Michał Bajor (Paweł Świętorzecki "Biały"), Krystyna Janda (Ewa, kochanka "Białego"), Gustaw Holoubek (sędzia śledczy), Krzysztof Kolberger (Radziejowicz), Władysław Kowalski (sekretarz sądu), Jan Nowicki (adwokat, mąż Ewy), Jerzy Radziwiłowicz ("Korab"), Jerzy Trela (malarz, przyjaciel "Koraba"), Zbigniew Zapasiewicz ("Siwy"), Andrzej Żarnecki (Wroński), Jerzy Bińczycki (radca dyskutujący o sprawie "Koraba" w antykwariacie), Teresa Budzisz-Krzyżanowska (pisarka, widz na procesie "Koraba"), Aldona Grochal (żona "Koraba"), Tadeusz Huk (mężczyzna w antykwariacie), Zygmunt Hubner ("Sierp"), Renata Kretówna (panna), Wiktor Sadecki (świadek na procesie "Koraba"), Andrzej Szalawski (przewodniczący składu sędziowskiego podczas procesu "Koraba"), Wojciech Wysocki (szpicel), Andrzej Brzeski (ksiądz w drukarni), Andrzej Buszewicz (przedstawiciel partii w Zakopanem), Andrzej Chrzanowski (redaktor gazety odmawiający druku tekstu "Koraba"), Piotr Dejmek (brat "Białego", ksiądz), Józef Dietl (sędzia na procesie "Koraba"), Mirosława Dubrawska (matka "Białego"), Jerzy Goliński (lekarz opiekujący się "Korabem" podczas procesu), Andrzej Herder, Ewa Kolasińska (gospodyni w Zakopanem), Jan Kochanowski (widz na procesie "Koraba"), Hugo Krzyski (sędzia na procesie "Koraba"), Jan Krzyżanowski (dziennikarz na procesie "Koraba"), Juliusz Machulski (kinooperator), Magdalena Kuta, Borys Marynowski (kapitan Erlich zabity przez "Białego"), Karol Podgórski, Marek Probosz (gimnazjalista w antykwariacie), Jacek Romanowski (szpicel śledzący "Białego"), Jan Adamski (sędzia na procesie "Koraba"; nie występuje w czołówce), Zbigniew Buczkowski (mężczyzna na ulicy; nie występuje w czołówce), Andrzej Domalik (widz na procesie "Koraba"; nie występuje w czołówce), Zbigniew Gruz (widz na procesie "Koraba"; nie występuje w czołówce), Michał Komar (widz na procesie "Koraba"; nie występuje w czołówce), Bolesław Michałek (widz na procesie "Koraba"; nie występuje w czołówce), Ryszard Radwański (student zabity na stacji; nie występuje w czołówce), Roman Stankiewicz (sędzia na procesie "Koraba"; nie występuje w czołówce)
Nagrody
- 1981 - Edward Żebrowski Gdynia (do 1986 Gdańsk) (FPFF)-Nagroda Główna Jury
- 1981 - Michał Bajor Gdynia (do 1986 Gdańsk) (Festiwal Polskich Filmów Fabularnych)-Nagroda za pierwszoplanową rolę męską
- 1981 - Witold Stok Gdynia (do 1986 Gdańsk) (Festiwal Polskich Filmów Fabularnych)-Nagroda za zdjęcia
Pierwowzory
- Pierwowzór: ZWIERZĘTA ZOSTAŁY OPŁACONE
- Gatunek: Powieść
- Autor pierwowzoru: Władysław Terlecki


















