Wyszukiwaniex

Proszę wpisać poszukiwane słowo lub jego fragment.

Opcja fragment pozwala wyszukać każde wystąpienie poszukiwanego wyrażenia.

Opcja początek pozwala wyszukać wszystkie tytuły i nazwiska rozpoczynające się od wyszukiwanego wyrażenia.

Opcja dokładnie wyszukuje tylko te filmy i osoby, których tytuły, imiona i/lub nazwiska są takie same jak wyszukiwane wyrażenie.

WAŻNE! Proszę pamiętać, że każda osoba wpisana jest do bazy w formie „nazwisko, imię”. Wyszukując osoby w opcji początek należy wpisać jej nazwisko lub jego początkowy fragment, w opcji dokładnie należy wpisać np. Kowalski, Jan (nie Jan Kowalski). W tej opcji wpisanie przecinka i spacji JEST KONIECZNE.

Szukaj w bazie

OKO Kazimierza Prószyńskiego w Muzeum Kinematografii

21 listopada 2019

Na przełomie XIX i XX wieku, kiedy kolejne wynalazki upowszechniały kino jako rozrywkę dla masowego odbiorcy, Kazimierz Prószyński wierzył, że film przysłuży się także do szerzenia wiedzy. Zamiarem wynalazcy było skonstruowanie taniego, łatwego w obsłudze aparatu filmowego dla amatorów, który byłby jednocześnie kamerą rejestrującą ruchome obrazy i projektorem.

Od czasu powstania prototypu w 1912 roku, któremu Prószyński nadał nazwę OKO, wykonano najprawdopodobniej zaledwie 100 sztuk aparatu (mimo zatwierdzenia przez ministerstwo wynalazku jako pomocy szkolnej w 1935 roku).

Prószyński wprowadzał nieustannie udoskonalenia do prototypu OKA, powodujące konieczność zmian w oprzyrządowaniu produkcji, przy czym, zgodnie ze swoimi założeniami, nie zgadzał się na podwyższenie ceny - aparat miał być dostępny nie tylko dla elit i użyteczny w szkolnictwie.

Próby uruchomienia produkcji OKA w Stanach Zjednoczonych, gdzie powstało nawet specjalne towarzystwo akcyjne, którego głównym udziałowcem był zaprzyjaźniony z rodziną wynalazcy Ignacy Jan Paderewski, przerwało przystąpienie Stanów Zjednoczonych do I wojny światowej w 1917 roku. Z kolei zorganizowana w Warszawie, już po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, spółka akcyjna pod nazwą Centralnej Europejskiej Wytwórni Kinematografu Amatorskiego inż. Prószyńskiego nie przetrwała kryzysu lat 1924-25.

Aparat OKO był zwieńczeniem pracy naukowej Kazimierza Prószyńskiego docenionej m.in. przez twórcę kinematografu Louisa Lumiere. W 1895 roku Prószyński skonstruował pierwszy polski aparat filmowy do zdjęć i projekcji (pleograf, w ulepszonej wersji biopleograf z 1899 roku), którym zrealizował krótkie filmy.

Wynalazca przyczynił się też do rozwoju filmu dokumentalnego. Skonstruowaną przez niego ręczną kamerą reporterską nakręcono pierwsze zdjęcia lotnicze podczas I wojny światowej.

Aparat filmowy OKO znajdujący się w zbiorach Muzeum Kinematografii w Łodzi ma postać niewielkiego pudełka 27 x 19 x 11 cm. Ostatnio udało się przywrócić go do sprawności, dzięki czemu służy ono obecnie zarówno do nagrywania, jak i do projekcji nagranych filmów.

Muzeum Kinematografii odtworzyło także taśmę filmową pomysłu Prószyńskiego. W wyniku ułożenia znacznie pomniejszonych klatek filmowych (o wymiarach 5 x 7 mm) w rzędach (po czternaście w układzie poziomym) i wyświetlaniu ich od lewej do prawej, wynalazca uzyskał metrową długość taśmy o szerokości 12 cm (na szpuli długości 1 metra mieściło się tyle obrazów, ile na 150 metrach popularnej taśmy 35 mm). Odpowiadało to 20 minutom trwania filmu i obniżało koszty użytkowania ze 100 rubli (cena szpuli klasycznej taśmy) do 1 rubla.

Pozostałe rekonstrukcje zostały przeprowadzone zgodnie z opisem w dokumencie patentowym. Wewnątrz aparatu Prószyński zastosował m.in. wynalezioną przez siebie żarówkę projekcyjną o mocy 450 watów, poprawiającą ostrość wyświetlanych filmów, a także tzw. obturator, tj. przesłonę równomiernie przerywającą światło podczas projekcji. Odkrycie to zostało wysoko ocenione przez Akademię Nauk w Paryżu, ponieważ dzięki niemu Prószyński rozwiązał problem migotania światła i drgań obrazu podczas projekcji filmowych.

Według stanu dzisiejszych badań oprócz egzemplarza w zbiorach Muzeum Kinematografii w Łodzi, w Polsce znajdują się cztery aparaty filmowe OKO (w Muzeum Techniki oraz w Filmotece Narodowej w Warszawie). Wszystkie te urządzenia są jednak w różnym stopniu niekompletne. Nieznane są też daty ich powstania. Na kilku polskich egzemplarzach OKA pojawiają się natomiast numery seryjne mogące świadczyć o tym, że w przeciwieństwie do informacji podawanych przez źródła wyprodukowano więcej niż 100 aparatów.


Drugim urządzeniem prezentowanym obecnie na wystawie w Muzeum Kinematografii jest Orchestrion Atlantic datowany na lata ok. 1901-1908.

Orchestrion to automatyczny instrument muzyczny złożony z szeregu połączonych instrumentów naśladujących orkiestrę. Nazywany był też w Polsce "orkiestronem", "orkiestrionem" albo po prostu "automatem muzycznym". Pierwsze orchestriony powstały na przełomie XVIII i XIX wieku, pozostawały jednak rozrywką dla elit i upowszechniły się dopiero w drugiej połowie XIX wieku.

W wersji tradycyjnej orchestrion napędzany był zwykle ciężarkiem zawieszonym na linie (windą ciężarową) bądź naciągniętą sprężyną, a w wersji nowocześniejszej energią elektryczną. Utwory zapisano na powierzchni cylindra, dużej metalowej płyty albo na długim dziurkowanym arkuszu mocnego papieru. Wypustki lub otwory na nośniku uruchamiały odpowiednie mechanizmy odpowiedzialne za pociąganie strun, stukanie młoteczkami, przepuszczanie powietrza przez piszczałki itp.

Orchestriony reklamowano jako idealne urozmaicenie przestrzeni lokali publicznych - restauracji, kawiarni, cukierni, lobby hotelowych. Anonse okraszano niekiedy hasłami w rodzaju "zastąpi kwartet smyczkowy" i podkreślano wynikającą z tego oszczędność dla przedsiębiorcy. Sporadycznie instrumenty te stanowiły element wystroju prywatnych mieszkań.

Na ziemiach polskich w okresie zaborów melodie grane z automatów bywały elementem manifestacji uczuć patriotycznych, co spotykało się z niechęcią, szczególnie ze strony władz Cesarstwa Niemieckiego. Najpowszechniej wykorzystywano je w celach rozrywkowych, aby przyciągnąć klientów do lokalu bądź urozmaicić im pobyt.

Szczególne miejsce dla przemysłu automatów muzycznych stanowił Lipsk, gdzie funkcjonował szereg zakładów produkujących tego typu urządzenia. Właśnie tam został najprawdopodobniej wyprodukowany orchestrion Atlantic znajdujący się w zbiorach Muzeum Kinematografii w Łodzi. Napędzany jest windą ciężarową, a nośnikiem muzyki jest metalowy cylinder.

© 1998-2019 Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna im. Leona Schillera w Łodzi.
Internetowa Baza Filmu Polskiego filmpolski.pl jest bazą danych chronioną przepisami Ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych (Dz. U. 2001 nr 128 poz. 1402). Kopiowanie treści zawartych w serwisie bez zgody redakcji zabronione. Kopiowanie i wykorzystywanie fotosów oraz materiałów audiowizualnych zamieszczonych w serwisie bezwzględnie zabronione, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych przez prawo. Cytowanie fragmentów treści zawartych w serwisie wymaga zgody redakcji. W każdym przypadku konieczne jest podanie źródła w podpisie pod cytowanym fragmentem. W przypadku portali internetowych żródło musi być linkiem do serwisu filmpolski.pl.
Internetowa Baza Filmu Polskiego filmpolski.pl działa na podstawie art. 2 Ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych (Dz.U. 2018 poz. 1000).
Internetowa Baza Filmu Polskiego filmpolski.pl współpracuje z TVN w zakresie publikacji promocyjnych materiałów audiowizualnych. Administratorem danych pozyskanych w związku z emisją tych materiałów jest TVN.
Ta strona używa plików cookie. Zapisywanie plików cookies można zablokować, zmieniając ustawienia przeglądarki.
MakuFly Marcin MakowskiKrzysztof WellmanKrzysztof WiktorGlinka Agency