filmpolski.pl: Film fabularny 1945-

AKWARIUM, CZYLI SAMOTNOŚĆ SZPIEGA

W czasie swej blisko trzydziestoletniej kariery Antoni Krauze zdobył sobie markę wytrawnego twórcy kina psychologicznego, chętnie szukającego inspiracji w literaturze. Już debiutanckie "Monidło" (1970) wg prozy Jana Himilsbacha ujawniło skalę jego talentu. Dzięki skupieniu niemal całej akcji w jednym pokoju młodemu twórcy udało się zachować kameralność literackiego pierwowzoru. Chwalono też "Monidło" za zmysł obserwacji, zjadliwą ironię i satyrę na nieuleczalną ludzką naiwność. Krauze pokazał także, że potrafi dostrzec ukryte możliwości w aktorach pozornie skazanych na role "charakterystyczne". W "Monidle" dał szansę Henrykowi Hunce (wcześniej grywającemu głównie czarne charaktery), który stworzył postać pełną ciepła, delikatności i dobroci. Kolejne utwory reżysera ("Palec boży", "Strach", "Podróż do Arabii", "Prognoza pogody", "Dziewczynka z hotelu Excelsior") ugruntowały jego artystyczny wizerunek. Wnikliwa obserwacja ludzkich czynów i zachowań, poszukiwanie motywacji różnorodnych działań człowieka - oto lejtmotiwy filmów autora "Akwarium". Nie tylko zresztą fabularnych, także dokumentów, które od kilku lat z powodzeniem realizuje ("Czyny czy rozmowy", "Preisner, czyli droga do sukcesu"). "Akwarium" nie odbiega zasadniczo od poetyki poprzednich dokonań Krauzego. To film psychologiczno - szpiegowski, zrealizowany na podstawie głośnej, w znacznej mierze autobiograficznej książki Wiktora Suworowa. Pod tym pseudonimem ukrywa się człowiek, który w wieku 21 lat brał udział w interwencji wojsk Układu Warszawskiego w Czechosłowacji. Po przeszkoleniu w oddziałach Specnazu i ukończeniu Wojskowej Akademii Dyplomatycznej rozpoczął błyskotliwą karierę oficera operacyjnego radzieckiego wywiadu wojskowego GRU. W 1978 roku wystąpił do władz brytyjskich o azyl polityczny. W ZSRR skazano go zaocznie na karę śmierci. Dziś mieszka z rodziną na Zachodzie pod czujną opieką tamtejszych służb specjalnych. Oprócz "Akwarium" napisał jeszcze kilka książek, m.in. "Żołnierze wolności", "Inside the Soviet Army", "Soviet Military Intelligence", "Specnaz". Kilkakrotnie gościł w Polsce. "Mój film nie jest wielkim widowiskiem. Robiliśmy go skromnymi środkami. To raczej dramat psychologiczny, moralne rozliczenie z systemem. Niewiele ma wspólnego z Jamesem Bondem. Zresztą w książce i w filmie, gdy przyjmuje się agentów do służby, ważny jest m.in. ich wygląd, fakt, że niczym nie przypominają agenta 007" - mówił w jednym z wywiadów Antoni Krauze. Początkowo wydawało się, że sfilmowanie "Akwarium" przez Polaków nie będzie możliwe. Prawa do ekranizacji książki od dawna bowiem były wykupione przez Amerykanów. Pozostaje zagadką, dlaczego przez dziesięć lat nikt za oceanem nie podjął się zaadaptować dzieła Suworowa. Być może, przyzwyczajona do stereotypów kina akcji, nastoletnia publiczność nie zaakceptowałaby wszystkich niuansów i kulturowej odmienności "Akwarium"? Być może, gdy rozpadł się ZSRR, zniknął też odwieczny wróg, z którym przez kilkadziesiąt lat walczyły legiony amerykańskich ekranowych herosów? Hollywoodzcy scenarzyści, by nadążyć za biegiem historii zaczęli szukać innych "wcieleń zła", takich jak choćby międzynarodowy terroryzm czy Saddam Husajn. Filmowe "Akwarium" powstało w dwóch wersjach: kinowej i telewizyjnej. Osią dramaturgiczną obu jest motyw przyjaźni i zdrady. Wersję telewizyjną, bliższą literackiemu oryginałowi, podzielono na cztery odcinki.

Ekipa

Varia

Pierwowzory

Patrz także:

NABÓR (1)

Akcja cyklu zaczyna się w chwili, gdy Wiktor Suworow - młody oficer Armii Radzieckiej, pełni służbę w pułku czołgów na Ukrainie. Podczas ćwiczeń wykazuje się brawurową odwagą i niekonwencjonalnym zachowaniem. Zwraca w ten sposób uwagę pułkownika Krawcowa, szefa wywiadu Armii, wizytującego podległe mu jednostki. Po manewrach Krawcow pozbawia zaskoczonego Wiktora dowództwa kompanii czołgów i zabiera ze sobą do pracy w sztabie. Pod czujnym okiem nowego mocodawcy Suworow przechodzi kolejne szczeble wtajemniczenia w działalność wywiadowczą. Swymi zdolnościami, fanatyczną pracowitością i oddaniem zdobywa coraz większe zaufanie Krawcowa. Pewnego dnia pułkownik informuje go o istnieniu "Akwarium" - ściśle zakonspirowanej centrali tajnego wywiadu wojskowego GRU. Przeniesiony do sztabu Okręgu Wojskowego we Lwowie, Wiktor poznaje tam Tanię, ale niebawem musi się z nią rozstać, niepewien jej lojalności. Gdy dostaje awans do stopnia kapitana, rozstaje się z Krawcowem, nie wiedząc, czy jeszcze kiedykolwiek spotka człowieka, któremu zawdzięcza karierę. [PAT]

Ekipa

Varia

TRENING (2)

Wiktor przybywa do Kijowa na spotkanie z generałem tajnego wywiadu wojskowego. Dowiaduje się, że został wytypowany do służby w "Akwarium". Musi jednak zdać odpowiednie egzaminy. Od tej chwili przestaje istnieć dla swojej rodziny, przyjaciół, znajomych. Podczas intensywnego treningu przygotowującego agentów do pracy na Zachodzie dokonuje pierwszego werbunku, zdobywszy zaufanie młodego naukowca w zakładach rakietowych. Przechadzając się po Moskwie nie przypuszcza, że to jego ostatni spacer po tym mieście. [PAT]

Ekipa

Varia

TURYSTYKA ALPEJSKA (3)

Wiktor przylatuje do Wiednia. Na lotnisku czeka na niego Gienek, kolega z Akademii GRU, zatrudniony od kilku tygodni w miejscowej rezydenturze. Jej dowódca, ukryty pod pseudonimem Nawigator, powierza przybysza opiece swego pierwszego zastępcy. Jest nim Krawcow - człowiek, któremu Suworow zawdzięcza całą dotychczasową karierę. Pierwszym obowiązkiem Wiktora jest poznanie stolicy Austrii lepiej od miejscowej policji. Gdy młody agent ma już Wiedeń "w małym palcu", dostaje zadanie odebrania w RFN amerykańskiej rakiety przeciwpancernej z rąk szpiega, zwerbowanego przez Krawcowa. Mijają kolejne tygodnie. Wiktor radzi sobie coraz lepiej. Niebawem jednak nad głową jego protektora zbierają się czarne chmury.

Ekipa

Varia

ZDRADA (4)

Mijają kolejne tygodnie. Wiktor otrzymuje od Krawcowa zadanie specjalne: ma w nocy podrzucić Biblię do skrzynki pocztowej swego kolegi Gienka. Jeśli Gienek nie zjawi się z nią następnego dnia w rezydenturze, straci zaufanie przełożonych. W wyniku sfingowanej akcji Wiktor zdradza Krawcowa, który zostaje odesłany do Moskwy. Gdy młody agent zauważa, że sam jest obserwowany, ukrywa się w lesie pod Wiedniem. Postanawia zerwać ze służbami GRU, choć wie, że nie będzie to łatwe. Z pomocą przychodzi mu ambasada Wielkiej Brytanii. Od tej pory Wiktor ma żyć pod ochroną zachodnich służb specjalnych. [PAT]

Ekipa

Varia

Wersja do druku