Wyszukiwaniex

Proszę wpisać poszukiwane słowo lub jego fragment.

Opcja fragment pozwala wyszukać każde wystąpienie poszukiwanego wyrażenia.

Opcja początek pozwala wyszukać wszystkie tytuły i nazwiska rozpoczynające się od wyszukiwanego wyrażenia.

Opcja dokładnie wyszukuje tylko te filmy i osoby, których tytuły, imiona i/lub nazwiska są takie same jak wyszukiwane wyrażenie.

WAŻNE! Proszę pamiętać, że każda osoba wpisana jest do bazy w formie „nazwisko, imię”. Wyszukując osoby w opcji początek należy wpisać jej nazwisko lub jego początkowy fragment, w opcji dokładnie należy wpisać np. Kowalski, Jan (nie Jan Kowalski). W tej opcji wpisanie przecinka i spacji JEST KONIECZNE.

Szukaj w bazie

KWK - WUJEK

1989
Andrzej Gajewski

Kopalnia i praca górników były jednymi z najczęściej powracających tematów w polskim filmie dokumentalnym. Gros z nich to socrealistyczne agitki, ale w grupie filmów realizowanych w przestrzeni kopalni można znaleźć arcydzieła. Ich listę otwiera z pewnością film Natalii Brzozowskiej Kopalnia (1947). Formalnie wyszukany, w stylistyce wyraźnie awangardowej, inspirowanej dziełami szkoły radzieckiej, nie spotkał się z przychylnością władz. Jednym z ciekawszych przypadków z okresu socrealizmu jest z kolei film Witolda Lesiewicza i Andrzeja Munka Gwiazdy muszą płonąć (1953). Na dokumentalnie filmowaną rzeczywistość nałożone zostały dwie historie fabularne, które opowiadane są równolegle. "Puentuje je bal sylwestrowy i moment zapłonięcia na kopalni gwiazd. To znak, iż wykonały one swój roczny plan wydobycia, a zarazem niemal jedyny serwitut ideowych funkcji tego filmu." (E. Nurczyńska-Fidelska, Polska Szkoła dokumentu: Andrzej Munk, Warszawa 2007). Po dwudziestu latach, w ciekawej odsłonie, znów jak u Brzozowskiej wyraźnie podszytej kreacyjnym podejściem do dokumentalizmu, powrócił ten temat w filmie Wojciecha Wiszniewskiego Opowieść o człowieku, który wykonał 552% normy (1973).

W etiudzie Andrzeja Gajewskiego, która jest fascynującym świadectwem społeczno-politycznego przełomu 1989 roku, składa się przede wszystkim hołd górnikom, lecz nie jak u Brzozowskiej - górnikom w ogóle, lecz poległym i rannym podczas pacyfikacji i maskary 16 grudnia 1981 roku. Dławiony żal i nieprzepracowana publicznie żałoba mogą wreszcie znaleźć ujście. W pewnym sensie więc film ten wpisuje się w szeroki nurt dokumentów rozrachunkowych lat 90. Nie ma jednak, jak wiele spośród nich, formy publicystycznej. Wyszukane ustawienia kamery, montaż i obróbka archiwaliów, niekonwencjonalna ścieżka dźwiękowa sytuują go w obrębie kreacyjnego nurtu dokumentu, który współtworzą dzieła Brzozowskiej i Wiszniewskiego.

Dokumentalną etiudę KWK Wujek otwiera ujęcie kołowrotka, przez którego szybko obracające się elementy widoczny jest szeroki plan rozległej kopalni. Na takim tle pojawia się napis: "Górnikom poległym w kopalni "Wujek" poświęcamy". Drugie ujęcie to długa i szybka jazda wzdłuż murów kopalni. Kamera mija krzyż, a na obraz muru nakładają się odbite w szybie sylwetki ludzi. W ten sposób antycypowany jeden z bolesnych dla bohaterów tematów, podnoszony w końcowej części filmu: po odbudowaniu murów kopalni krzyż znalazł się poza jej obrębem.

Wizualną materię filmu tworzą współczesne, kolorowe ujęcia górników przy pracy. Zrealizowane w bliskich planach, eksponują ich wysiłek i trudne warunki pracy. Obrazy te zderzane są z pozbawionymi dźwięku archiwaliami: szerokimi ujęciami strajkujących przed kopalnią, zbliżeniem napisu "Solidarność" na słupie ogłoszeniowym i panoramą w dół do kartki "21xTAK", czołgu, śpiących w szatni robotników, budynku teatru muzycznego i dwów transporterów oraz uzbrojonego żołnierza, samochodu z choinkami przejeżdżającego pomiędzy czołgami. Obrazy z przeszłości są czarno-białe, zastosowano w nich slow motion.

Montowanym równolegle materiałom teraźniejszym i z przeszłości towarzyszy jednostajny szum kopalni, od czasu do czasu przerywany przez dźwięk uderzeń kilofa, gdy górnik rozkrusza bryły węgla. W pewnym momencie szum ustępuje modlitwie. To Litania Solidarności odmawiana przez ks. Jerzego Popiełuszkę: "Matko rozstrzelanych górników!/Matko osieroconych!/Matko matek płaczących!/Matko uwięzionych!/Matko przesłuchiwanych!/Matko przerażonych!/Matko pozbawionych pracy!" Ekran wypełniają ujęcia współczesne. Modlitwa milknie gwałtownie, gdy wracają archiwalia. Sekwencja czarno-białych ujęć ukazuje pacyfikację: gaz, szturmujących ludzi, ogień. Gdy w ścieżce dźwiękowej pojawiają się głosy górników wspominających wydarzenia Grudnia '81, kamera znów ukazuje kopalnię tu i teraz. Kończy się szychta. Górnicy na długich łańcuchach wciągają brudne, robocze ubrania. W tle rozbrzmiewa hymn państwowy. Wciąganie ubrań przywodzi na myśl umieszczanie flagi na maszcie i ważną uroczystość państwową, której po śmierci górników nie było. A jednocześnie ubranie jest puste, jakby wydrążone, opuszczone przez człowieka.

KWK Wujek to dokument skromny, a zarazem pełen znaczeń i emocjonalnego napięcia, współtworzonego przez dźwięk i stopniowo splatające się obrazy współczesności i przeszłości oraz niezwykłe zdjęcia, za które Paweł Edelman otrzymał Nagrodę im. Andrzeja Munka za debiut operatorski w roku 1988.

Katarzyna Mąka-Malatyńska
© 1998-2017 Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna im. Leona Schillera w Łodzi. Internetowa Baza Filmu Polskiego filmpolski.pl jest bazą danych chronioną przepisami Ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych (Dz. U. 2001 nr 128 poz. 1402). Kopiowanie treści zawartych w serwisie bez zgody redakcji zabronione. Kopiowanie i wykorzystywanie fotosów oraz materiałów audiowizualnych zamieszczonych w serwisie bezwzględnie zabronione, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych przez prawo. Cytowanie fragmentów treści zawartych w serwisie wymaga zgody redakcji. W każdym przypadku konieczne jest podanie źródła w podpisie pod cytowanym fragmentem. W przypadku portali internetowych żródło musi być linkiem do serwisu filmpolski.pl.
Ta strona używa plików cookie. Zapisywanie plików cookies można zablokować, zmieniając ustawienia przeglądarki.
MakuFly Marcin MakowskiKrzysztof WellmanKrzysztof WiktorGlinka Agency